Haziran 26, 2019, 05:51:45 ÖÖ
Haberler:

Mutlak hükümranlýk elinde olan Allah, yüceler yücesidir ve O'nun her þeye gücü yeter. (Mulk -1)

Mushaflarda Yazým Hatasý (Lahn) Ýddiasý

Baţlatan Fussilet, Eylül 10, 2017, 10:29:23 ÖS

« önceki - sonraki »

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Fussilet

Mushaflarda Yazým Hatasý (Lahn) Ýddiasý
 

Kur'ân'da yazim hatalarý (lahn) ve yanlýþ cümle yapýlarý (i'rabü'l-Kur'ân) olduðu konusu geçmiþte tartýþýldýðý gibi günü­müzde de zaman zaman gündeme getirilmekte ve Kur'ân metni­nin güvenilirliði konusunda, aleyhte delil olarak kullanýlmaktadýr, Bununla ilgili en önemli dayanak olarak da, Hz. Osman'dan ve bazý diðer sahâbilerden nakledilen sözler gösterilmektedir. Ýbn Abbâs'm azatlýsý Ýkrime et-Tâî'den gelen rivayet þöyledir: "Mushaftar yazýlýnca Halife Osman'a takdim edilmiþ o da mushafý in­celedikten sonra "Ýyi hoþ yapmýþsýnýz da bunda lahnden bir þey gö­rüyorum, ancak bunlarý olduðu gibi býrakýnýz! Çünkü Araplar bunlarý dilleriyle düzelteceklerdir (veya irab edeceklerdir). Eðer kâtib Sakîf kabilesinden[87], yazdýran (dikte eden) da Hüzeyl'den olsaydý bu ya­pýlmamýþ olacaktý"[88]

Rivayet birçok kaynakta geçmekle birlikte, özellikle ilk bölü­mü, bu kaynaklarýn büyük bir kýsmýnda eksiktir.[89] Dânî, Ýkrime ve Yahya b. Ya'mer, Hz. Osman'ý görmedikleri için bu haberi mürsel kabul etmekte ve rivayet zincirindeki bazý kimseler baký­mýndan da eleþtirmektedir. Ona göre böylesi zayýf bir rivayet, bu kadar önemli bir konu için delil olarak kullanýlamaz.[90] Rivayetin, zayýf olmasýna raðmen bu ve benzeri hadislerde geçen "lahn" ke­limesinin ne anlama geldiði konusunda çok þey söylenmiþtir. Lahn kelimesi ve bazý türevleri sözlüklerde ve Arap kullanýmýnda "Birþeyi naðmeli söyleme (elhân); dili ustalýkla kullanma; birþeye veya kimseye meyletme dönme (ilâ harfi çeri ile); bir dilin lehçe­si, farklý lügati; þifreli, remizli ve tarizli söz söyleme; irabda hata etmek, gramer hatasýnda bulunmak; dilin kullanýmýnda yanlýþlýk yapmak" þekillerinde geçmektedir.[91] Yukarýdaki rivayette Hz. Osman'ýn ne kastettiðini anlamak için dönemin þartlarýný ve ya­pýlan iþin mahiyetini iyi bilmek gerekir. Burada, Hz. Osman'ýn ümmet arasýnda ortaya çýkan tartýþmalarý ve ihtilafý sona erdir­mek için bir çalýþma yaptýrdýðý düþünüldüðünde onun ikinci bir tartýþma konusuna maha! býrakmayacaðý açýktýr. Bu sözüyle onun, muhtemelen mushafta bazý farklý lehçelere ait yazýmlarýn olduðunu gördüðünü, fakat iþin tabiatý gereði bu türden tercihle­rin bulunabileceðini kabul ettiðini bu sebeple de deðiþtirmemele­rini söylediðini, zaten kârilerin bunu okurken doðru telaffuz ede­ceklerini kastettiðini anlamaktayýz. Yoksa onun, Mushafta ol­mamasý gereken bir eksiklik veya fazlalýðý görüp de buna ses çý­karmadýðýný düþünemeyiz. Bu yapýlan çalýþmanýn ruhuna ters bir durumdur. Zaten yukarýda arz edildiði gibi "lahn" kelimesinin lehçe ve lügat anlamý da bulunmaktadýr ve yaygýndýr. Ýbn Ebû Dâvûd es-SÝcistânî ilgili rivayetleri naklettiði baþlýða "Ýhtilâfu Elhâni'1-Arab fi'1-Mesâhif (Mushaflardaki Arap Lehçeleri Farklýlý­ðý)" demekle ve baþlýðýn, altýnda "elhân" kelimesini "el-lugât" di­ye göstermekle bunun bir lehçe meselesi olduðunu ortaya koy­maktadýr. Konuya açýklýk getiren Ebû Amr ed-Dânî, bu rivayet saðlam kabul edilecek olursa, bahsedilen þeyin "resin" deðil "ti­lâvet" olacaðýný söylemektedir. Yani okuyan kimseler dikkat et­mediði taktirde yazýlan bazý kelimelerde hata yapabilecekleri bil­dirmektedir. Mesela ", gibi kelimeler dikkat edilmediði taktirde yanlýþ okunabilir.[92] Kâtip ve dikte eden ile ilgili söylediði söz ise muhtemelen daha yaygýn yazýmý bulmak Ýçindir. Yazýlan þey mutlak olarak yanlýþ olmuþ olsa idi, Hz. Osman buna müsaade etmezdi.

Mushaf ta yazĂ˝m hatasĂ˝ olup olmadýðý ile ilgili olarak nakledi­len önemli rivayetlerden biri de, Hiþâm b. Urve b. ZĂĽbeyr'in ba­basĂ˝ndan naklettiĂ°i haberdir. Buna göre Hz, Ă‚iĂľe'ye mushaflarda farklĂ˝ tarzda yazĂ˝lan bazĂ˝ âyetler (en-Nisâ 4/162; el-Mâide 5/69; Tâhâ 20/63) ile ilgili soru yöneltilmiĂľ, Hz. Ă‚iĂľe (r.a.) de soruyu soran Urve b. ZĂĽbeyr'e Ăľu cevabĂ˝ vermiĂľtir: "Ey kĂ˝zkardeĂľimin oĂ°lu! Bu kâtiplerin iĂľidir. Kitapta/yazĂ˝da hata etmiĂľler ."[93] Konu ĂĽzerine kafa yoran ilim adamlan, Hz. Ă‚iĂľe'nin bu sözĂĽnĂĽ çeĂľitli Ăľekillerde yorumlayĂ˝p deĂ°erlendirmiĂľ ve bunun Kur'ân'da gramer hatalarĂ˝ anlamĂ˝nda kullanĂ˝lamayacaĂ°Ă˝nĂ˝, olsa olsa bazĂ˝ imla ve telaffuz farklĂ˝lĂ˝klarĂ˝ olacaĂ°Ă˝nĂ˝   bildirmiĂľlerdir.[94]  Lahn   tartýþmalarĂ˝nda   ana   soru Kur'ân'in kendisinde i'rab hatasĂ˝nĂ˝n olup olmadýðý deĂ°il, çoĂ°altý­lan Kur'ân nĂĽshalarĂ˝nda (mesâhif) hatalarĂ˝n bulunup bulunma­dýðýdĂ˝r. Bu ikincisi teorik olarak mĂĽmkĂĽn gibi görĂĽnse de gerçek­te olup olmadýðý konusu ancak çok kuvvetli delillerin varlýðýyla ortaya konabilir. Kur'ân'm kendisi mevcut Ăľekliyle tevatĂĽren bize kadar ulaĂľtýðýna göre, onu yanlýþlayan, onda hata olduĂ°unu gös­teren bilginin de en azĂ˝ndan aynĂ˝ kuvvet derecesinde olmasĂ˝ ge­rekir.[95] Birçok mĂĽsteĂľrik kaynaklardaki bazĂ˝ zayĂ˝f, hatta uydur­ma, rivayetleri delil olarak alĂ˝p konu ĂĽzerinde fikirler ĂĽretmiĂľ ve rivayetlerde birkaç tane olduĂ°u ileri sĂĽrĂĽlen yazĂ˝m hatalarĂ˝nĂ˝n sayĂ˝sĂ˝nĂ˝ bir hayli artĂ˝rarak bunu Kur'ân'm korunmuĂľluĂ°u konu­sunu zedeler boyuta taþýmýþlardĂ˝r. GĂĽnĂĽmĂĽzde de konu oryanta­listler nezdinde gĂĽncelliĂ°ini korumaktadĂ˝r.[96]


[87] Bir rivayete göre Hz. Ömer þöyle demiþtir: "Bizim bu musharlanmýzda (mushaflaamýzý) ancak Kureyþ veya Sakîf gençleri yazabilir" (bk. Ýbn Ebû Dâvûd, Kitâbü 1-Mesâhif, I, 173-174).

[88] Rivayetin orijinal metni el-itkân'da.n, parantez içindeki kýsým ise Ýbn Kuteybe'den alýnmýþtýr. Baþka kaynaklarda bazý deðiþiklikler, takdim-tehtrler bulunmaktadýr.

[89] Rivayetler için bk. Ýbn Kuteybe, Te'vîlü müþkilÝ'l-Kur'ân (nþr. es-Seyyid Ahmed Sakr), Kahire 1973, s. 26, 50-51; Ýbn Ebû Dâvûd, Kiîâbul Mesâhil'A, 227-235; pânî, el-MuknÝ\ s. U5:Sayrafî, Nüketü'l-Ýntisâr, s. 127-129; Süyûtî, el4tkân% I, 585.

[90] es-Sayrafi, Nüketü'l-Ýntisâr, a.y.; Dânî, el-Muknl', s. 115.

[91] Ýbn Fâris, Mü'cemü mekâyisü'1-luga (nþr. Abdüsselam Muhammed Ha­run), Kahire 1389/1969, "Ihn" md.j Ýbn Manzûr, Usânü'î-'Arab, "Iha" md.; Cevheri, es-Sihâh, "îhn" md.; Zebîdî, Tâcü'1-arûs, '<Ihn" md.

[92] Dânî, el-Muknf, s. 116.

[93] Ýbn Kuteybe, Te'vîlü müþMi'l-Kur'ân, s. 25-26, 50; Ýbn Ebû Dâvûd, Kitâbü'l-Mesâhif, 1, 238-240; Dânî, el-Mýýkni', s. 117-119; Süyûtî, el-îtkân, 1, 584-585. Süyûtî bu isnadýn Buhârî'nin ve Müslim'in þartlarýna göre sahih olduðunu ifade etmektedir.

[94] bk. Dânî, el-Mukui',s. 115-119; Süyûtî, e/-!tkân, I, 584-592,

[95] Hz.  Osman ve Hz.  Ă‚iĂľe'den  rivayet edilen  haberler çerçevesinde Kur'ân'da yazĂ˝m hatalarĂ˝ olduĂ°u konusundaki tartýþmalar Ýçin bk. MaĂľalĂ˝, ResmĂĽ'l-Mushaf ve Tarihsel DeĂ°eri, s. 198-208.

[96] Abdülhamit Birýþýk, Kýraat Ýlmi ve Tarihi, Emin Yayýnlarý, Bursa 2004: 41-45.

içimdeki tüm putlarý kýrdým ve sana yöneldim Rabbim...
Bu geliþimi kabul et, beni benden al, beni sana baðýþla...
-Fussilet-
_____________________________________________
Bugün gam tekkegahýnda feda bir canýmýz vardýr
Gönül abdal-ý aþk olmuþ gelin kurbanýmýz vardýr
Çimende bülbülü gördüm yaman efgan ile söyler
Dili kahhar ile her dem gül-i handanýmýz vardýr


UrfalĂ˝ Abdi


Oruç nedir?, Orucu Bozan Haller ,  Ramazan Orucu...