Haziran 19, 2019, 07:08:55 ÖS
Haberler:

De ki: (Sizi imana davet ettiðimiz) O (Allah) çok esirgeyicidir; biz O'na iman etmiþ ve sýrf O'na güvenip dayanmýþýzdýr. Siz kimin apaçýk bir sapýklýk içinde olduðunu yakýnda öðreneceksiniz! (Mulk -28)

Kurban: Bir VarLýk Hiyerarþisi TaLimi...

Baţlatan ...TefekkĂĽr..., Kasým 26, 2009, 02:30:32 ÖS

« önceki - sonraki »

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

...TefekkĂĽr...

Ýbadetlerde üç þey aranýr: Ýllet, maslahat, hikmet
Ăťlletler ibadetlerin sebepleri, maslahatlar yararlarĂ˝, hikmetler gayeleriyle iliĂľkilidir
Hikmetsiz ibadet olmaz, zira:
1 Allah abesle iĂľtigal etmez Ăťnsan da, insan için konulan emir ve yasaklar da abes deĂ°ildir: “Yoksa Bizim sizi anlam ve amaçtan yoksun olarak yarattýðýmĂ˝zĂ˝ mĂ˝ sanĂ˝yorsunuz? 23:115) Abesin Kur’an’da bir karþýlýðý da “batĂ˝l”dĂ˝r “Onlar göklerin ve yerin yaratĂ˝lýþý ĂĽzerinde düþünĂĽrler ve derler ki: Rabbimiz sen bĂĽtĂĽn bunlarĂ˝ anlamsĂ˝z ve amaçsĂ˝z yaratmadĂ˝n” O her Ăľeyi hak ile yaratmýþtĂ˝r Bir Ăľeyi hak ile yaratmak, bir “anlam ve amaca mebni olarak yaratmaktĂ˝r”
2 Ăťbadetleri ibadet yapan niyetlerdir Niyet, bir bilinçlilik halidir DolayĂ˝sĂ˝yla niyet, bir amaçlĂ˝lĂ˝k ve anlamlĂ˝lĂ˝k halidir AnlamsĂ˝zlýðýn ve amaçsĂ˝zlýðýn olduĂ°u yerde niyetten söz edilemez Bu Kurban ibadeti için de geçerlidir Niyet bir ibadetin “aksa’l-Ă°aye”sini gösterir
Hikmetler bazen illetlerle, bazen de maslahatlarla karýþtĂ˝rĂ˝lĂ˝r Oysaki hikmetler gayelerle alakalĂ˝dĂ˝r Zira hikmet “muhakeme” yoluyla “ihkam” veya “hĂĽkm”dĂĽr TĂĽme varĂ˝m yöntemiyle bir okuma sonucunda peygamberlere “kitap ve hikmet” verildiĂ°ini söyleyen ayetler, kitabĂ˝ hayata dökecek bir muhakemeye iĂľaret ederler Bir ibadetin hikmeti, onu bir yere “baĂ°lamak”tĂ˝r Yani, onun anlam ve amacĂ˝nĂ˝ keĂľfetmektir Onun, insanĂ˝n “ma hulika leh”ini (yaratĂ˝lýþ amacĂ˝nĂ˝) gerçekleĂľtirmede oynadýðý rolĂĽ tesbit etmektir
Ýbadetlerin hikmeti bazen onlarý emreden naslarýn açýk ve zýmni delaletleri ve hal karineleri yoluyla, bazen de muhakeme ve istikra yoluyla bilinebilir
Kurban ibadetinin hikmeti, Kurban’Ă˝n amacĂ˝nĂ˝ açýklayan Kur’an’daki tek yer olan Hac suresinin 36 ve 37 ayetlerinde mĂĽndemiç bulunmaktadĂ˝r
“HayvanlarĂ˝n kurban edilmesine gelince; Biz onu sizin için içerisinde nice hayĂ˝rlar barĂ˝ndĂ˝ran Allah’Ă˝n simgelerinden biri olarak (ibadet) kĂ˝ldĂ˝k: … Bu böyledir; zira, Biz onlarĂ˝ sizin emrinize amade kĂ˝lmýþýzdĂ˝r; umulur ki þükredersiniz
“OnlarĂ˝n ne etleri, ne de kanlarĂ˝ Allah’a ulaþýr; fakat sizden O’na ulaĂľan yalnĂ˝zca O’na karþý gösterdiĂ°iniz derin sorumluluk bilincidir Böylece, onlarĂ˝ size musahhar kĂ˝ldĂ˝ ki, size yol gösterdiĂ°inden dolayĂ˝ Allah’Ă˝n yĂĽceliĂ°ini layĂ˝kĂ˝yla takdir edesiniz; ve (sen Ey Peygamber,) iyileri (O’nun rĂ˝zasĂ˝yla) mĂĽjdele” (Hac, 36-37)
Bu ayetler Kurban’Ă˝n hikmetini onun eti ve kanĂ˝ gibi maddi unsurlarĂ˝nda, sosyal ve ekonomik katkĂ˝sĂ˝nda deĂ°il, manevi boyutta aramamĂ˝z gerektiĂ°ini gösterir
Bu iki ayette kurbanĂ˝n hikmetini bulmamĂ˝zĂ˝ kolaylaĂľtĂ˝ran iki ibare vardĂ˝r: 36 ayetin sonunda yer alan “Kezalike sahharnaha lekum” (Böylelikle Biz kurbanlĂ˝klarĂ˝ size musahhar kĂ˝ldĂ˝k) Ve 37 ayetin ortasĂ˝nda yer alan Ăľu cĂĽmle: “Kezalike sahharaha lekum” (o hayvanlarĂ˝ size musahhar kĂ˝ldýðýnĂ˝ iĂľte böyle gösterdi)
Teshir, insanĂ˝n ekremiyyet sĂ˝rrĂ˝dĂ˝r ve yaratĂ˝lmýþlar içindeki kerametini gösterir Teshir ayetlerindeki “lam”Ă˝n dilsel konumu gereĂ°i, “ĂťnsanĂ˝n emrine amade kĂ˝lĂ˝nmayĂ˝” veya “Ăťnsana hizmet maksadĂ˝yla bir yasaya uygun yaratĂ˝lmayĂ˝” ifade eder Ă–dĂĽnç bir kalĂ˝pla ifade edersek: Bir Ăľeyin insana musahhar kĂ˝lĂ˝nmasĂ˝, onun ĂĽzerine Allah’Ă˝n “insanĂ® hizmete mahsustur” yazmasĂ˝dĂ˝r Kur’an’a göre: Nehirleri, yĂ˝ldĂ˝zlarĂ˝, gĂĽneĂľi ve ayĂ˝, geceyi ve gĂĽndĂĽzĂĽ, denizleri, yerde ve gökte bulunan her Ăľeyi, kuĂľlarĂ˝ ve bulutlar insana musahhar kĂ˝lĂ˝nmýþtĂ˝r Kurban edilen hayvanlar da musahhar kĂ˝lĂ˝nanlar arasĂ˝ndadĂ˝r Kurban’Ă˝n hikmeti “kezalike” iĂľaret ismiyle “musahhar kĂ˝ldýðýmĂ˝zĂ˝ beyan için kurban kesilmesini teĂľri kĂ˝ldĂ˝k” zĂ˝mni ifadesinde yatmaktadĂ˝r
Teshir, kavram olarak “meratĂ˝bu’l-vĂĽcud”a, yani varlĂ˝k hiyerarĂľisine delalet eder
Kur’an teshiri hatĂ˝rlatmakla, dolaylĂ˝ olarak Ăľirki ortadan kaldĂ˝rmayĂ˝, doĂ°rudan varlĂ˝k mertebelerini gözetmeyi amaçlamýþtĂ˝r
Allah þirki kendisine zarar verdiði için deðil, insana zarar verdiði için yasaklamýþtýr Þirk özne olarak yaratýlan insanýn eþya karþýsýnda kendisini nesneleþtirerek tüketmesidir Ve her þirk insanýn ilahi yaratýlýþ hiyerarþisindeki yerini unutmasý sonucunda gerçekleþir
Ama teshirin asĂ˝l amacĂ˝, varlĂ˝k hiyerarĂľisine dikkat çekmektir Varlýðýn bir hiyerarĂľiden yoksun olduĂ°unu düþünmek, tesadĂĽfĂĽ YaratĂ˝cĂ˝ ilan etmekten baĂľka bir Ăľey deĂ°il Bu tĂĽr materyalist bir yaklaþýmĂ˝n ahlaki nihilizmle sonuçlanmasĂ˝ bir yana, insanĂ˝n kendi deĂ°erini-haddini bilmemesiyle, dolayĂ˝sĂ˝yla insanĂ˝n ve insanlýðýn tĂĽkeniĂľiyle sonuçlandýðý bir hakikat Kur’an’Ă˝n, insanĂ˝n “ahseniyyet” ve “ekremiyyeti”nden söz etmesi, haddi zatĂ˝nda ilahi yaratýþta bir hiyerarĂľinin varlýðýna delalet eder
Ýnsan varlýk hiyerarþisini her bozduðunda, baþýna iþ alýr Sahte kutsallarýn icadýyla sonuçlanan tüm sapmalarýn temelinde varlýk hiyerarþisine hürmetsizlik yatar
Eðer varlýk hiyerarþisi bozulursa, iþte o zaman insan kurban edilmiþ demektir Ýþbu yüzden kurban, sadece insanýn Allah karþýsýndaki haddini deðil, eþya karþýsýndaki deðerini de öðrenmesidir Devam edecek


Kur'an'da insana musahhar kýlýndýðý buyurulan unsurlara tek tek bakar mýsýnýz: Yýldýzlar, güneþ, ay, okyanuslar, nehirler, gece, gündüz ve hayvanlar
BunlarĂ˝n bir kĂ˝smĂ˝ insanoĂ°lunun kendisini aciz hissettiĂ°i varlĂ˝klar Bu acziyet giderek korkuya, korku tazime, tazim takdise, takdis tapĂ˝nmaya dönĂĽĂľmĂĽĂľtĂĽr GĂĽneĂľe, aya, yĂ˝ldĂ˝zlara, denize, Ă˝rmaĂ°a tanrĂ˝lĂ˝k yakýþtĂ˝rĂ˝p tapĂ˝nan kadim kavimleri hatĂ˝rlayalĂ˝m Mesela eski mĂ˝sĂ˝rlĂ˝larĂ˝n “gĂĽneĂľ tanrĂ˝sĂ˝”, SĂĽmerlerin “ay tanrýçasĂ˝”, UrlularĂ˝n yĂ˝ldĂ˝zlara tapĂ˝nmalarĂ˝, MĂ˝sĂ˝rlĂ˝larĂ˝n Nil'e kutsallĂ˝k yĂĽklemeleri Bu icat edilmiĂľ sahte kutsallĂ˝klar cinayete dönüþüyor, her sene bakire bir kĂ˝zĂ˝ Nil'e kurban ediyorlardĂ˝ Mesela musahhar kĂ˝lĂ˝ndýðý buyurulan gece de öyle Cahiliyye insanĂ˝ geceyi bir tĂĽr “Ăžer ilahĂ˝” gibi tasavvur etmeye baĂľlamýþtĂ˝ Kur'an'da geceye yemin, edilmesi onun da Allah'Ă˝n buyruĂ°u altĂ˝nda olduĂ°unu ifadeden baĂľka bir Ăľey deĂ°ildir
Musahhar kýlýndýðý buyurulan unsurlardan yabani hayvanlarý temsilen kuþlar ve evcilleri temsilen de kurbanlýk hayvanlar, insanýn minnet duygusuyla baþlayan süreç sonunda tanrýlýða terfi ediyorlardý Tüm animist ve pagan toplumlarda totemlerin ve kültlerin birçoðunun vahþi veya evcil hayvanlar olduðunu hatýrlayalým
Nuh suresinin 21-23 ayetlerinde anĂ˝lan beĂľ puttan yeĂľus'un “arslan”, ye'uk'un “at”, nesr'in “kartal” figĂĽrleri olduĂ°unu Kelbi'nin Kitabu'l-Asnam'Ă˝ndan öðreniyoruz Bunlar Beni Gatif'in, Hemedan'Ă˝n ve Himyerlilerin putlarĂ˝ydĂ˝
Peki, ya Kureyþþ Ya, bölgenin en vazgeçilmez hayvaný olan deve? Onu neden put olarak göremiyoruz?
Bu sorunun cevabý için Maide suresinin 103 ayetini okumamýz gerekecek:
“Ne bahĂ®ra ve sâibe, ne de vasĂ®le ve hâm Allah'Ă˝n emri deĂ°ildir Fakat hakikati inkarda direnenler Allah'a iftira ediyorlar Zira onlarĂ˝n çoĂ°u kafalarĂ˝nĂ˝ kullanmĂ˝yorlar”
Cahiliyye insanĂ˝, ĂĽst ĂĽste beĂľ kez doĂ°uran deveye Bahira, adak deveye Saibe, diĂľi ve erkek birden doĂ°uran koyuna Vasile, dölĂĽnden on batĂ˝n yavru elde edilen erkek deveye Hâm adĂ˝nĂ˝ verirler, bunlara bir iĂľaret koyup salĂ˝verirlerdi Binmezler, yemezler, sĂĽtĂĽnĂĽ içmezlerdi Bir tĂĽr minnet duygusuyla yapĂ˝lan bu uygulama, sahte bir kutsallĂ˝k icadĂ˝ydĂ˝ Bu sahte kutsallĂ˝k ve dindarlĂ˝k gösterisi ekmeĂ°in sahibine þükredeceĂ°i yerde ekmeĂ°e þükreden ĂľaĂľkĂ˝nlĂ˝ktan baĂľka bir Ăľey deĂ°ildi Bu hayvana da eziyet idi ÇnkĂĽ o deve artĂ˝k “Allah'Ă˝n devesi” oluyor, ona ne yem ne de su veriyorlardĂ˝
AslĂ˝nda Semud kavminin helak kĂ˝ssasĂ˝nda merkezi bir yer iĂľgal eden “deve”, bu kavmi helake götĂĽren sĂĽrecin temelinde varlĂ˝k hiyerarĂľisini ihlalin yattýðýnĂ˝ gösteriyordu Bu deve için Kur'an'da “ Allah'Ă˝n devesi” tabiri kullanĂ˝lĂ˝r AslĂ˝nda bu “Allah'Ă˝n beyti”, “Allah'Ă˝n arzĂ˝” ibareleriyle aynĂ˝dĂ˝r Yani “kamu malĂ˝”nĂ˝ ifade eder Onlar, muhtemelen önce varlĂ˝k hiyerarĂľisini bozan sahte bir kutsallĂ˝k icat etmiĂľler, “kutsal” ilan ettikleri Allah'Ă˝n devesine Allah'Ă˝n suyunu çok görmĂĽĂľler, bu tasavvur onlarĂ˝ helake sĂĽrĂĽklemiĂľti
Varlýk hiyerarþisini bozmanýn en tipik örneði eski Mýsýr'dýr
Eski Mýsýr'da Apis kültü, Mýsýr dininde merkezi bir yer iþgal eder Apis öküzü topraðý sürdüðü için kutsaldýr Onun alt kategorisi olan Ýnek (Hotor) ise onun astý olan bir tanrýdýr Varlýk hiyerarþisini bozma sonucunda koca bir ülkeyi öküzler ve inekler yönetmeye baþlar Þöyle ki: Apis rahiplerinin tek bir görevi vardýr: Apis mabedlerinde bulunan kutsal öküz ve inekleri gözlemleyerek, onlarýn hareketlerini, kuyruk sallamalarýný, kulak bükmelerini, mölemelerini tefsire tabi tutmaktýr Bu þekilde koca ülke öküzlerin ve ineklerin kuyruk ve kulak hareketleriyle savaþa giriyor veya girmiyor, insanlarýn suçlu olup olmadýðý belirleniyor, o yýlýn kurak gidip gitmeyeceði tahmininde bir numaralý rolü öküzler ve inekler oynuyordu
Hz Musa'nĂ˝n vahiy almak için ĂťsrailoĂ°ullarĂ˝'nĂ˝ kendi baĂľlarĂ˝na bĂ˝rakmasĂ˝ndan istifadeyle Samiri'nin altĂ˝n takĂ˝lardan imal ettiĂ°i buzaĂ°Ă˝ da MĂ˝sĂ˝rlĂ˝larĂ˝n hotor tanrĂ˝sĂ˝nĂ˝n bir astĂ˝dĂ˝r VarlĂ˝k hiyerarĂľisini bozma sĂĽrecinin sonunda nereye varĂ˝p dayandýðýnĂ˝n en tipik örneĂ°idir bu Meriç'in çarpĂ˝cĂ˝ ifadesiyle: IrzĂ˝na geçen zorbaya aþýk olan aptal kĂ˝z rolĂĽnĂĽ oynamak Yani, dĂĽĂľmanĂ˝na âþýk olmak ve onun tanrĂ˝sĂ˝na tapĂ˝nmak Ă–yle bir aĂľaĂ°Ă˝lĂ˝k duygusu ki bu, onun taptýðý ökĂĽze, hatta ineĂ°e kendisini layĂ˝k görmeyip, ineĂ°in yavrusuyla (buzaĂ°Ă˝) yetinmek Bu, soĂ°anĂ˝ sarĂ˝msaĂ°Ă˝ özgĂĽrlĂĽk ve adalete tercih eden bir ĂžaĂľkĂ˝nlĂ˝ktĂ˝r: “Ăťnin MĂ˝sĂ˝r'a, istediĂ°iniz orada sizi bekliyor”
KurbanĂ˝n hikmeti bĂĽtĂĽn bu izahlardan sonra Þöyle özetlenebilir: Kurban ibadeti, insanoĂ°luna varlĂ˝k hiyerarĂľisinin önemini anlatan “sembolik” deĂ°il ama “sembol” bir ibadettir
Kurban, bu manasýyla yalnýzca kulun Allah'a yaklaþmasýný deðil, hem kendi öz varlýðýna, hem de kendini çevreleyen varlýklarý yaklaþmasýdýr
Kurban, zĂ˝mnen “Allah'Ă˝m senin varlĂ˝k için koyduĂ°un hiyerarĂľiyi bozmayacaĂ°Ă˝m “ sözĂĽdĂĽr Kurbana “hayvanlara sevgi ve Ăľefkat gerekçesiyle karþý çýkmak, sevgi ve Ăľefkati zehirlemektir Ăžefkat zehirlenince adalet deĂ°il zulĂĽm ortaya çýkar
Bayramýnýz mübarek olsun, bayram sizi mübarek etsin

MustafaĂťslamoĂ°lu


Rabbim,her vesiLede SENÝN keremin saklýdýr,
SebepLer sayýsýnca hamd SANA....


“Benimdir” diye bildiklerim Senindir
Beni bende olanlara bende etme
“Ben” diye bildiĂ°im de Senin emrindir
Beni bende býrakýp Senden etme
Rabbim, yüzümü Sana döndüm
Gönlümü de Sana çevir
Rabbim, bir Seni bir bildim
Sevdalarýmý Sende bitir...