Temmuz 18, 2019, 02:56:09 S
Haberler:

O ki, hanginizin daha güzel davranacaðýný sýnamak için ölümü ve hayatý yaratmýþtýr. O, mutlak galiptir, çok baðýþlayýcýdýr. (Mulk -2)

Ömer Hayyam

Balatan MiM, Kasm 01, 2009, 03:14:50

« nceki - sonraki »

0 ye ve 1 Ziyareti konuyu incelemekte.

Aa git

MiM

Yýldýzlarin efendisi Ömer Hayyam



1071 Yýlýnda Malazgirt önlerinde bulunan Selçuklu sultaný Alparslan’ýn ordusunda Ömer
isimli bir genç de bulunuyordu. Astronomiye ve matematiðe ilgi duyan bu genç Niþabur
medresesinde öðrenciydi. Kazanýlan büyük zaferin ardýndan matematik alanýndaki çalýþmalarýyla
bilinen Üstat Ali’nin yanýna yardýmcý olarak girdi. 73 yaþýndaki Ali Hoca o sýralarda sultan Alparslan
tarafýndan istenmiþ olan “Cebir” adlý eserini tamamlamaya çalýþýyordu.

Sekiz yardýmcý arasýnda Ömer, kývrak zekâsý ile hemen hocasýnýn dikkatini çekti. O güne kadar kimsenin çözemediði
problemleri çok kýsa sürede çözebiliyordu. Hocasý onun hayal gücünün çok zengin olduðunu
sezinlemiþti. Sultan Alparslan’ýn ardýndan tahta çýkan Sultan Melikþah Ali Hoca’dan kendisine
danýþmanlýk yapacak birini göndermesini istediðinde, Ali Hoca, en iyi öðrencisini sultana gönderdi.

Baþkent Niþabur’a geldiðinde Ömer Hayyam için vezir Nizamül Mülk tarafýndan bir
rasathane yaptýrýldý. En büyük düþüne kavuþan Ömer, burada yýldýzlarý incelemeye baþladý.
Yaptýðý gözlemler ile 900 yýldan beri kullanýlan yýldýz tablosunun hatalý olduðunu keþfetti. Kendisine
ait yeni bir yýldýz tablosu oluþturdu.

Bir yýlý 365 gün 5 saat 48 dakika ve 45 saniye olarak hesapladý.
Yeni buluþuna göre oluþturduðu takvimi sultan Melikþah’a sundu. Bu dönemde Selçuklularýn
hüküm sürdüðü topraklarda onun takvimi kullanýldý ve okullarda onun kitaplarý okutuldu.
Gözlemlerine devam eden Ömer, dünyanýn kendi ekseni etrafýnda döndüðü sonucuna
ulaþtý. Bununla da yetinmeyen cesur bilim insaný, dünyanýn uzayda boþlukta uçtuðunu söyledi.

Bu sözleri yaþadýðý dönemde anlaþýlmadý. Matematik ve astronominin yaný sýra toplumsal sorunlarla da ilgilenen Ömer Hayyam,
bilimsel düþüncenin Büyük Selçuklu ülkesinde hâkim olmasý için büyük çaba harcadý. Duygularýný
dörtlüklerle anlatmadaki ustalýðý onun ayný zamanda sayýlý þairler arasýnda anýlmasýný saðladý.
Ömer Hayyam’ýn fikirleri ve eserleri kendisinden yüzyýllar sonra Avrupalýlar tarafýndan
yeniden yorumlanarak Ömer Hayyam’dan hiç bahsedilmeden dünyaya tanýtýldý.

DidE

Dünyayý süslediler, bir þey kalmadan.
Bu süslere inanma akýl olmadan.
Gidende çok dünyadan ,gelen de çok amma;
Sen payýný al ondan ,o seni almadan!
*******
Beni toprak ve sudan kazdýn; benim suçum ne?
Dokuduðu ipek ,çul, sazdý; benim suçum ne?
Ýyi kötü yaptýðým her þeyi ve her sözü,
Bu anlýma kendin yazdýn benim suçum ne?

Ömer Hayyam'ýn  bazý þiirlerinden yola çýkarak ,Allah cc. varlýðýnýn veya kaderin  sorgulanmasý kýsmýný neden "ess "geçtiniz hocam ?
Ateislerin bu düþünceleri dolayýsý ile açýklama yapmak zorunda kalmýþtýnýz yanýlmýyorsam..
*******
(Gerektiði zaman ,gerektiði yerde ,gerektiði kadar abisi)

MiM

Alnt yaplan: DidE - Kasm 01, 2009, 04:30:38

Ömer Hayyam'ýn  bazý þiirlerinden yola çýkarak ,ALLAH cc. varlýðýnýn veya kaderin  sorgulanmasý kýsmýný neden "ess "geçtiniz hocam ?
Ateislerin bu düþünceleri dolayýsý ile açýklama yapmak zorunda kalmýþtýnýz yanýlmýyorsam..
*******


burada öyle bir ateist çýkmayacak inþaallah.
burada zaten dünyanýn en önemli bilim adamlarý bölümü olmasý hasebiyle ömer hayyam'ýn sadece bilime olan katkýsý incelenmiþtir. edebi ve felsefi yönüne deðinilmemiþtir...

baþýmý derde sokmak sizi mutlu ediyor demi!? :D

DidE

(baþýmý derde sokmak sizi mutlu ediyor demi!? :D)


Aman hocam nerden çýkartýyorsunuz lütfen..

ES...TAÐ..FURULLAH.... ::)

MiM

Ömer el-Hayyâm

Daha çok dörtlük biçiminde yazmýþ olduðu felsefî þiirlerle tanýnan Ömer el-Hayyâm (1045-1123), ayný zamanda matematik ve astronomi alanlarýndaki çalýþmalarýyla bilimin geliþimini etkilemiþ seçkin bir bilim adamýdýr.

Matematiðe iliþkin araþtýrmalarý özellikle sayýlar kuramý ile cebir alanýnda yoðunlaþmýþtýr. Eukleides'in Elementler'i üzerine yapmýþ olduðu bir yorumda, iþlemler sýrasýnda irrasyonel sayýlarýn da rasyonel sayýlar gibi kullanýlabileceðini ilk defa kanýtlamýþtýr.

En deðerli cebir yapýtlarýndan birisi olan Risâle fî'l-Berâhîn alâ Mesâili'l-Cebr ve'l-Mukâbele'de (Cebir Sorunlarýna Ýliþkin Kanýtlar) denklemlerin birden fazla kökü olabileceðini göstermiþ ve bunlarý, kök sayýlarýna göre sýnýflandýrmýþtýr.

Bunun dýþýnda, Ömer el-Hayyâm'ýn üçüncü dereceden denklemleri de, terim sayýlarýna göre tasnif ettiði ve her grubun çözüm yöntemlerini belirlediði görülmektedir. Buna göre, üçüncü dereceden denklemler, üç terimliler ve dört terimliler olarak ikiye ayrýlýr ve üç terimliler,

x3 + cx2 = bx
x3 + bx = cx2
cx2 + bx = x3
olarak ve dört terimliler ise,
x3 + cx2 + bx = a
x3 + cx2 + a = bx
x3 + bx + a =cx2
cx2 + bx + a = x3 ve
x3 + cx2 = bx + a
x3 + bx = cx2 + a
x3 + a = cx2 + bx

olarak sýralanýr. El-Hayyâm üçüncü derece denklemlerinin aritmetiksel olarak çözülemeyeceðine inandýðý için, bu denklemleri koni kesitleri yardýmýyla geometrik olarak çözmüþ, negatif kökleri, daha önceki cebirciler gibi, çözüm olarak kabul etmemiþtir.

Þimdi, x3 + cx2 = a denklemini nasýl çözdüðünü görelim: Yandaki þekilde, AB = c ve H3 = a olsun. AB'nin uzantýsý üzerinde BT = H alýnsýn ve AB'ye B noktasýndan bir dikme çýkýlsýn. BC = H olsun ve BCDT karesi tamamlansýn. BCDT karesi üzerine H yüksekliðine sahip bir küp çizilsin. D köþesinden, asimptotlarý BC ve BT olan EDN hiperbolü ve A köþesinden, AT eksenli ve BC parametreli AK parabolü çizildiðinde, bu hiperbol ile parabol kesiþmek zorundadýrlar. Kesiþme noktalarý E olsun. E'den AT ve BC doðrularýna iki dikme inilsin ve bunlar EZ ve EL olsun. Bu durumda x = BZ olacaktýr.

Kanýt : EZ2 = AZ . BC (parabolün özelliðinden) *

(AZ/EZ)=(EZ/BC)

EZ . BZ = BC . BT = BC2 (hiperbolün özelliðinden)

(BZ/BC) = (BC/EZ) olur ve ikinci ifadenin karesi alýnýrsa,

((BZ)2 /(BC)2) = ((BC)2 / (EZ)2) elde edilir.

AZ = BZ + AB olduðuna göre, BC3 = BZ2 (BZ + AB) = (BZ3 + BZ2). AB) elde edilir. BC = H, H³ = a, AB = c olarak verildiðinden, a = (BZ3 + c . BZ2 ) bulunur. BZ yerine x konursa, orijinal denklem elde edilecektir; öyleyse BZ = x olmalýdýr.

Ömer el-Hayyâm'ýn astronomi alanýndaki çalýþmalarý da çok önemlidir. Eskiden beri kullanýlmakta olan takvimlerin düzeltilmesi için Selçuklu Sultaný Celâleddin Melikþâh (1052-1092), 1074-1075 yýllarý civârýnda Ýsfahan'da bir gözlemevi kurdurmuþ ve baþýna da dönemin en ünlü astronomlarýndan biri olan Ömer el-Hayyâm'ý getirmiþti. Ömer el-Hayyâm ile arkadaþlarýnýn yapmýþ olduðu araþtýrmalar sonucunda, daha önce kullanýlmýþ olan takvimleri düzeltmek yerine, mevsimlere tam olarak uyum gösterecek yeni bir takvim düzenlemenin daha doðru olacaðýna karar verilmiþ ve bu maksatla gözlemler yapýlmaya baþlanmýþtýr. Gözlemler tamamlandýðýnda, hem Zîc-i Melikþâhî (Melikþâh Zîci) adlý zîc ve hem de et-Târîhu'l-Celâlî denilen Celâleddin Takvimi düzenlenmiþtir (1079). Celâleddin Takvimi, bugün kullanmakta olduðumuz Gregorius Takvimi'nden çok daha dakiktir; Gregorius Takvimi, her 3330 yýlda bir günlük bir hata yaptýðý halde, Celâleddin Takvimi 5000 yýlda yalnýzca bir günlük hata yapmaktadýr.


*****

ömer hayyam, baþka bir yönüyle ve bilimle olan iliþkisi daha geniþ ele alýndýðý baþka bir yazý....

Yukar git