Haziran 25, 2019, 12:19:45 ÍS
Haberler:

Yahut g├Âkte olan├Żn ├╝zerinize ta├ż ya├░d├Żran (bir f├Żrt├Żna) g├Ândermeyece├░inden emin misiniz? ├Ł├żte (bu) tehdidimin ne demek oldu├░unu yak├Żnda bileceksiniz!(Mulk -16)

Hazar ├Łmparatorlu├░u

Ba■latan MiM, Ekim 15, 2009, 07:17:46 ÍÍ

« ÷nceki - sonraki »

0 ▄ye ve 1 Ziyaretši konuyu incelemekte.

MiM

Hazar ├Łmparatorlu├░u

http://img243.imageshack.us/i/5ee5d5929732dc887724e48.jpg/][IMG]http://img243.imageshack.us/img243/6457/5ee5d5929732dc887724e48.jpg[/img][/URL]

Kurulu├ż Tarihi - 630
Y├Żk├Żl├Ż├ż Tarihi - 965
Kurucusu - Hazar Ka├░an
Ba├żkenti - ├Łdil
Dili - G├Âkt├╝rk├že
Devlet Ba├żkan├Ż - Ka├░an


          Hazarlar, ├Łdil k├Ży├Żlar├Ż ve K├Żr├Żm yar├Żmadas├Ż aras├Żnda imparatorluk kuran bir T├╝rk boyudur (468-965). Hazarlar├Żn, Bat├Ż Hun Devleti'nin y├Żk├Żnt├Żlar├Ż ├╝zerinde devlet kurduklar├Ż (468), G├Âkt├╝rk ├Łmparatorlu├░u'nun bat├Ż kolu olarak geli├żme g├Âsterdikleri, G├Âkt├╝rkler ile e├ż kaynaktan geldikleri anla├ż├Żld├Ż. T├╝rk ad├Żn├Ż almalar├Ż da bu y├╝zdendir.

          Hazarlar, Sasan├«ler'le s├Żk s├Żk sava├ż├Żrlard├Ż. Bizans'la aralar├Żnda daha ├žok bar├Ż├ża dayanan ba├░lant├Żlar vard├Ż. 627 y├Żl├Żnda yap├Żlan Bizans-├Łran sava├ż├Żnda Hazarlar, Sasan├«ler'e kar├ż├Ż Bizans'├Ż tuttular. VII. y├╝zy├Żl sonlar├Żna do├░ru Arran H├Żristiyanlar├Żn├Żn Hazarlar ├╝zerindeki din├« bask├Żlar├Ż artt├Ż. Yava├ż yava├ż eski dinleri olan ├×amanl├Ż├░├Ż b├Żrakt├Żlar. ├Łsl├óm’├Żn do├░u├żundan sonra h├Żzla geli├żen Arap sald├Żr├Żlar├Ż, k├Żsa bir s├╝re i├žinde Azerbaycan'a yay├Żld├Ż. ├Łstanbul'u ku├żatan Emev├« ordular├Żna kar├ż├Ż Bizans; Hazar ve Bulgar T├╝rklerinden yard├Żm istedi (718). Bizans'├Żn yard├Żm├Żna ko├żan Hazarlar, Araplar├Żn tepkisini ├╝zerlerine ├žektiler. Bu y├╝zden, bu b├Âlgeyi ele ge├žiren Araplar, 721-723 y├Żllar├Żnda Hazar topraklar├Żna sald├Żrd├Żlar, ba├żkent Belencer'i ald├Żlar. Bunun ├╝zerine Hazar han├Ż ├Łdil ├Żrma├░├Ż k├Ży├Żs├Żndaki Akkale ilini ba├żkent edindi. Daha sonra Mervan bin Muhammed, bir ordu ile Belencer'e kadar geldi, ├żehri yakt├Ż.

          Derbend'e Arap birlikleri yerle├żti. Araplar, bu sald├Żr├Żlar├Żn bir s├╝re ard├Żn├Ż b├Żrakmad├Ż. 737 y├Żl├Żnda, gene Mervan bin Muhammed, y├╝z elli bin ki├żilik b├╝y├╝k bir ordu ile Etil ├żehri ├╝zerine y├╝r├╝d├╝. Olduk├ža korkulu yollardan, derin vadilerden ge├žen Mervan, bu ordu ile K├╝r nehri k├Ży├Żs├Żndaki Kasak ├żehrinden Hazarlar├Żn Da├░├Żstan'daki b├╝y├╝k illi olan Semender ├╝zerine y├╝r├╝d├╝. Orduyu, biri Derbend, biri de Daryal ge├židi olmak ├╝zere iki ayr├Ż yoldan ge├žirerek birdenbire Hazarlara sald├Żrd├Ż. Hazarlar, bu beklenmedik sald├Żr├Ż kar├ż├Żs├Żnda pek tutunamad├Żlar. Mervan bin Muhammed, ordusunu kolayca Etil'e g├Ânderdi, ├żehri ku├żatt├Ż. Hazar hakan├Ż, ├Łdil nehrinin ├Âteki k├Ży├Żs├Żna ge├žerek, tarhanlardan kurulu 40 000 ki├żilik bir ordu ile, Araplar├Żn nehri a├żmalar├Żn├Ż ├Ânlemek istedi. Mervan, bu ├žarp├Ż├żma sonunda, 20 000 aileyi esir alarak Derbend taraflar├Żna s├╝rd├╝. Anberi adl├Ż kumandan├Żn y├Ânetimi alt├Żna verdi├░i 40 000 ki├żilik se├žme Arap ordusunu da tulumlara bindirerek nehrin do├░u yakas├Żna ge├žirdikten sonra, Hazar Tarhan├Żn├Żn ordusunu da├░├Żtt├Ż, Tarhan├Ż ├Âld├╝rtt├╝. Bunun ├╝zerine Hazar hakan├Ż, bar├Ż├ż istemek ve antla├żma imzalamak zorunda kald├Ż. Mervan bin Muhammed, Hazar hakan├Żna, Etil'e d├Ânme izni verdi. Ayr├Żca, ├Łsl├óm dinini Hazarlar aras├Żnda yaymak amac├Żyla Sabit el-Esad├« ve Abdurrahman Hul├ón├╗ adl├Ż iki Arap hukuk├žusunu, Hazar hakan├Żn├Żn yan├Żnda b├Żrakt├Ż. Araplar kar├ż├Żs├Żnda ba├żar├Żs├Żzl├Ż├░a u├░rayan Hazarlar, VII. ve VIII. y├╝zy├Żllarda Avrupa ve Bizans ├╝lkelerinde durumlar├Żn├Ż korudular. K├Żr├Żm ve Azak ├╝lkelerinde daha da g├╝├žlendiler. K├Żr├Żm Gotlar├Ż, bu y├╝zy├Żllarda Hazarlara ba├░l├Żyd├Żlar. Ba├żlar├Żnda Hazar hakan├Ż taraf├Żndan tayin edilen bir vali bulunurdu. Bu genel valilere, G├Âkt├╝rk ve Hazar devletlerinin ├Âteki b├Âlgelerinde oldu├░u gibi, K├Żr├Żm'da da tuyun ad├Ż veriliyordu. Gotlar, kendi i├žlerinde ba├░├Żms├Żzd├Ż. Daha sonraki y├Żllarda Hazarlar, yava├ż yava├ż Gotlar├Żn ba├░├Żms├Żzl├Żklar├Żna son verdiler (787). Bu arada Hazarlar, Don ├Żrma├░├Ż ├╝zerinde, bozk├Żr kavimlerinin sald├Żr├Żlar├Żn├Ż ├Ânlemek amac├Żyla, Sarhil ad├Żn├Ż verdikleri bir kale yapt├Żlar. Ukrayna'n├Żn ba├żkenti olan Kiev'de, Hazar hakan├Żna ba├░l├Ż ├╝├ž karde├ż taraf├Żndan yapt├Żr├Żlm├Ż├żt├Ż.

          Bu a├░├Żr yenilgiden sonra, Hazarlarla Araplar aras├Żndaki gerginlik artt├Ż. Ast Tarkan kumandas├Żndaki 100 000 ki├żilik bir Hazar ordusu, Kafkas da├░lar├Żndan h├Żzla g├╝neye indi. Daha ├Ânce Araplar├Żn sald├Żr├Żs├Żna u├░rayan Ermeniye ve Azerbaycan'a girdi (765). B├╝t├╝n ├żehirleri ya├░ma etti. 100 000 M├╝sl├╝man’├Ż esir alarak g├Ât├╝rd├╝. Bununla, Hazar kumandan├Ż, otuz y├Żl ├Ânceki a├░├Żr yenilginin ├Âc├╝n├╝ ald├Ż. G├╝neyde Araplara yenilen Hazarlar, bat├Żda, ├Âzellikle Avrupa devletleri kar├ż├Żs├Żnda ├Ânemli bir varl├Żk olarak kald├Żlar. 787 y├Żl├Żnda Gotlar├Żn K├Żr├Żm'daki kalelerini alarak, oradaki hakimiyetlerine son verdiler. Araplar gibi, Bizansl├Żlar da Hazarlarla birtak├Żm akrabal├Żklar kurma yoluna gittiler. ├Łmparator II. Justinianus, Hazar hakan├Żn├Żn k├Żzkarde├żiyle, ├Łmparator V. Konstantinos bir Hazar prensesiyle evlendi. Halife Harun-├╝r- Re├żid zaman├Żnda Hazar hakan├Ż ve yak├Żnlar├Ż Musev├« dinine girdiler.

          Hazar ├Łmparatorlu├░u, bir yandan Norman-Rus, bir yandan Sel├žuklu ve K├Żp├žak sald├Żr├Żlar├Ż sonucu sars├Żld├Ż. Gittik├že kuvvetlenen Ruslar, Kiev'i Hazarlar├Żn elinden ald├Żlar (866). Bu olaydan sonra Ruslar├Żn, Hazar topraklar├Żna yapt├Żklar├Ż ak├Żnlar s├Żkla├żt├Ż. 965 y├Żl├Żnda Svyatoslav kumandas├Żndaki bir Rus ordusu, b├╝t├╝n Hazar ├żehirlerini yak├Żp y├Żkt├Ż. Da├░├Żlan Hazar halk├Ż, baz├Ż adalara s├Ż├░├Żnmak zorunda kald├Ż. Hazarlar, bir s├╝re sonra Azak ve K├Żr├Żm'da k├╝├ž├╝k prenslikler kurarak ya├żamaya ba├żlad├Żlar. Bizans'├Żn yard├Żm├Żyla Ruslar buralar├Ż da kendi topraklar├Żna katt├Żlar (1016). Ayn├Ż y├Żllarda, A├ża├░├Ż ├Łdil ve Terek'teki Hazar devletleri de O├░uz (Sel├žuklular) ve K├Żp├žaklar├Żn sald├Żr├Żlar├Ż sonunda ortadan kalkt├Ż. Geni├ż bir alana yay├Żlan Hazarlar; K├Żp├žaklar, Pe├ženekler, O├░uzlar gibi yeni T├╝rk boylar├Żna kar├Ż├żt├Żlar. Alt├Żnordu hakan├Ż S├╝rbidey Noyan, Etil ├żehrinde ba├░├Żms├Żz ya├żayan Hazarlar├Żn hakimiyetine son verdi (1299), ├żehrin yak├Żnlar├Żnda, Alt├Żnordu Devleti'nin ba├żkenti olan Saray'├Ż kurdu. Hazar ka├░anlar├Ż, s├Żras├Żyla ├żunlard├Żr: Bulan (620-?); Ubaca; H├Żzkiya; Mena├że I; Hanuka; ├Łshak; Sabulon; Mena├że II; Nisi; Harun I; Menahem; Benyamin; Harun II (?-931); Yusuf (931-965).

[/font][/size][/b]

MiM

Medeniyet

          Baz├Ż kaynaklara g├Âre G├Âkt├╝rk, baz├Ż kaynaklara g├Âre Rus veya ├Łbran├« yaz├Żs├Ż kulland├Żklar├Ż s├Âylenen Hazarlardan g├╝n├╝m├╝ze kadar, ancak iki adet yaz├Żl├Ż belge kald├Ż. Bunlardan birisi, Hazar hakan├Ż Yusuf bin Harun taraf├Żndan, End├╝l├╝sl├╝ Musev├« devlet ve bilim adam├Ż Hasday bin ├Łshak bin ├×apr├╗t'a g├Ânderilen mektuptur (960). ├ľteki ise bilinmeyen Hazarl├Ż bir Musev├« taraf├Żndan, hakan Yusuf zaman├Żnda (931-965) yaz├Żlan bir mektubun, M├Żs├Żr'da Keniset-el-├×├ómi'de bulunan par├žalar├Żd├Żr. Birinci mektupta, hakan Yusuf, ├żeceresini saymakta, Musev├« dinine girmekle ilgili bilgiler vermektedir. Mektupta ayr├Żca, Hazar ├╝lkesinde ya├żayan boylar├Ż, bunlar├Żn ya├żay├Ż├ż tarz├Żn├Ż anlatan c├╝mleler vard├Żr. Mektuptan anla├ż├Żld├Ż├░├Żna g├Âre Hazarlar, yar├Ż g├Â├žebe, yar├Ż ├żehir hayat├Ż ya├żarlard├Ż. Nitekim, bu bilgileri baz├Ż Arap kaynaklar├Ż da do├░rular. Genellikle yaz├Żn ├žad├Żrlarda, k├Ż├ż├Żn ├żehirlerde oturuyorlard├Ż. En ├╝nl├╝ ├żehirleri, Etil, Saks├Żn, Belencer, Sarkil ve Semender'di. Ba├żkent Etil'in, ├Łdil ├Żrma├░├Ż k├Ży├Żs├Żnda kuruldu├░u san├Żl├Żr. ├×ehrin bat├Ż kesimine Etil (Sar├Ż├░├ż├Żn da denir), do├░u k├Żsm├Żna Hazar├ón (Hanbal├Ż├░ da denir) deniliyordu. Irma├░├Żn ortas├Żnda, ├żehrin iki yakas├Żna dubal├Ż k├Âpr├╝lerle ba├░l├Ż bir ada vard├Ż.

          ├×ehrin bat├Ż b├Âl├╝m├╝, do├░u b├Âl├╝m├╝ne g├Âre daha geni├żti. Burada hakan├Żn tu├░ladan yap├Żlm├Ż├ż saray├Ż vard├Ż. ├×ehrin uzunlu├░u 25 km idi ve d├Ârt kap├Żl├Ż bir surla ├ževrilmi├żti. ├×ehir, da├░├Żn├Żkt├Ż. Evler, T├╝rklerin derme evleri (harg├óh, b├╝y├╝k ├žad├Żr da denir) denen, a├░a├žtan yap├Żlm├Ż├ż ve ├╝stleri ke├že ile ├Ârt├╝l├╝ t├╝rdendi. Onlar, bu evlere od├óde ad├Żn├Ż veriyorlard├Ż. Pek az├Ż kerpi├žten yap├Żl├Żrd├Ż. Hakandan ba├żka hi├ž kimse tu├░la ev yapamazd├Ż. ├×ehirde ayr├Żca ├žar├ż├Ż ve hamamlar vard├Ż. Sarkil ├żehrinde yap├Żlan son kaz├Żlardan, ├żehrin dikd├Ârtgen bi├žimli; ev yap├Żm├Żnda kullan├Żlan tu├░lalar├Żn, Asya kaynakl├Ż oldu├░u anla├ż├Żld├Ż.

          Hazar hakanlar├Ż, sava├żlarda, od├óde denilen, ├žad├Żrl├Ż bir arabaya binerlerdi. Araban├Żn her taraf├Ż hal├Żlarla d├Â├żenir, ├╝zerinde s├Żrmalarla ├Ârt├╝l├╝ bir kubbe y├╝kselirdi. Kubbenin ├╝st├╝nde, alt├Żndan yap├Żlm├Ż├ż bir armut bulunurdu. Gelinlerin ├žeyiz arabalar├Ż da, hakan├Żn sava├ż arabas├Żn├Ż and├Żr├Żrd├Ż. Bu arabalar├Żn on tanesinin kap├Żlar├Ż alt├Żn ve g├╝m├╝├ż levhalarla kapl├Ż olurdu. Arkadan gelen 20 araba ile her t├╝rl├╝ ├žeyiz e├żyas├Ż, alt├Żn ve g├╝m├╝├ż kaplar ta├ż├Żn├Żrd├Ż. Hazarlar, ├Âl├╝lerini suya atarlard├Ż. Baz├Ż s├Âylentilere g├Âre sonralar├Ż, ├Âl├╝leri yakma├░a ba├żlad├Żlar. Bir hakan ├Âld├╝├░├╝nde her birinde birer kabir bulunan 20 odal├Ż bir ev yap├Żl├Żrd├Ż. Kabirler, ufalanm├Ż├ż ta├ż tozu ile d├Â├żenir, i├žine kire├ž veya mine konulurdu. G├Âmme i├żi bittikten sonra, hakan├Ż g├Âmenler de ├Âld├╝r├╝lerek, ├Âteki odalara g├Âm├╝l├╝rlerdi. Bu i├ż, hakan├Żn hangi odaya g├Âm├╝ld├╝├░├╝n├╝n bilinmemesi i├žin yap├Żl├Żrd├Ż. Bu gelene├░in, Hunlarda da s├╝rd├╝r├╝ld├╝├░├╝n├╝ g├Âsteren belgeler vard├Żr. Hakan├Żn kabir odas├Ż, ba├żtan ba├ża, alt├Żnla i├żlenmi├ż kuma├żla ├Ârt├╝l├╝r; b├╝t├╝n i├żler bittikten sonra suyun alt├Żnda kalacak ├żekilde, nehrin suyu kabir eve bo├żalt├Żl├Żr ve yap├Ż iyice su alt├Żnda kal├Żr; b├Âylelikle art├Żk, hakan├Żn cesedine insan, ├żeytan, kurt ve b├Âceklerin zarar veremeyece├░ine inan├Żl├Żrd├Ż. Hazar hakanlar├Żndan hi├žbirinin mezar├Żn├Żn bulunamay├Ż├ż├Ż, kendilerinin bu g├Âmme gelene├░i y├╝z├╝ndendir.


MiM

Ekonomi

          Etil ├żehri, G├╝neydo├░u Avrupa ile Asya aras├Żndaki bir al├Ż├żveri├ż merkeziydi. Bu ├żehirde, ├že├żitli dinlere ba├░l├Ż yerli halktan ba├żka, ticaret i├žin gelmi├ż yabanc├Żlar da otururlard├Ż. ├×ehir pazarlar├Żnda, ├že├żitli ├╝lkelerden, ├že├żitli yerlerden gelen mallar de├░i├ż-toku├ż edilir, sat├Żl├Żrd├Ż. Saks├Żn ├żehrinde al├Ż├żveri├ż, kur├żun paralarla yap├Żl├Żrd├Ż. Ayr├Żca, ekin denilen kuma├ż paralar (k├ó├░├Żt para benzeri) da kullan├Żl├Żrd├Ż.

          Hazarlar├Żn ba├żl├Żca ihra├ž mal├Ż, bir ├že├żit tutkald├Ż, ├Âteki ticaret mallar├Żn├Żn ├žo├░u, Rus ve Bulgar ├╝lkelerinden gelen maddelerdi. B├╝y├╝k ├żehirlerin ├ževrelerinde geni├ż bah├že ve ba├░lar vard├Ż. Yerli halk, yaz├Żn ├žad├Żrlarda ├żehir d├Ż├ż├Żna ├ž├Żkar, tar├Żmla u├░ra├ż├Żrd├Ż. Hazarlar├Żn, milletleraras├Ż ihra├ž mallar├Ż aras├Żnda, Hazar s├╝ng├╝leri, Hazar e├░erleri, Hazar z├Żrhlar├Ż ├Ânemli yer tutard├Ż. Hazar k├Żl├Ż├žlar├Ż, Ruslar aras├Żnda da biliniyordu. Hakanlar, Bulgar ilteberli├░inden her evden, her y├Żl bir samur vergisi al├Żrlard├Ż. Ayr├Żca, ticaret kervanlar├Ż ve gemileri, onda bir oran├Żnda vergi ├Âderlerdi. Hazar Denizinden gelen gemilerden de g├╝mr├╝k vergisi al├Żn├Żrd├Ż.



MiM

Din

          Hazarlar, uzun zaman, ├×aman dinine ba├░l├Ż olarak ya├żad├Żlar. Ancak, Bizans ve Araplarla olan s├Żk├Ż ili├żkiler, hakanlarla soylu ailelerin Musev├«li├░i benimsemeleri, her ├╝├ž dinin de ├╝lkede yay├Żlmas├Żna yol a├žt├Ż. M├╝sl├╝manl├Ż├░├Ż da (732-800), Musev├«li├░i de (800-965) resm├« din olarak benimsemi├żlerdir. H├Żristiyanl├Żk, resm├« din olmad├Ż, ancak, Arran metropoliti ├Łsrail'in ├žal├Ż├żmalar├Ż (677-703) sonucu, bu din de ├╝lkede geni├ż ├Âl├ž├╝de yay├Żld├Ż. Halk, daha ├žok M├╝sl├╝man ve H├Żristiyan; hanlar, tarhanlar ve onlara yak├Żn ├ževreler Musev├« idi. Hazar'da yedi ba├żkad├Ż vard├Ż. Bunlardan ikisi M├╝sl├╝manlar├Żn, ikisi H├Żristiyanlar├Żn, ikisi Musev├« Hazarlar├Żn, biri de ├Âteki dinlere ba├░l├Ż olanlar├Żn i├żlerini g├Âr├╝yorlard├Ż. Ba├żkent Etil'de (X. y├╝zy├Żl), 10 cami vard├Ż. M├╝sl├╝man halk├Żn say├Żs├Ż 10 000 kadard├Ż. Genellikle Bizans s├Żn├Żr├Żndaki ve K├Żr├Żm'daki Hazarlar H├Żristiyan, Da├░├Żstan ve A├ża├░├Ż ├Łdil'de oturanlar M├╝sl├╝man’d├Ż. H├Żristiyanlar (VIII. y├╝zy├Żl), te├żkil├ót olarak yedi piskoposlu├░a ayr├Żlm├Ż├żlard├Ż.


MiM

Y├Ânetim ├×ekli

         Hazarlar├Żn devlet te├żkil├ót├Żnda, ├žifte krall├Żk d├╝zeni uygulan├Żyordu. Devlet ba├żkan├Ż olan hakan, do├░rudan do├░ruya devlet i├żlerine kar├Ż├żm├Żyor, devleti sembolik olarak temsil ediyordu. ├Łdare, onun n├óibi olan Hakanbeh'in elinde bulunuyordu. Ancak, hakanbehi de├░i├żtirmek, g├Ârevinden almak, her zaman, as├Żl hakan├Żn yetkileri aras├Żndayd├Ż. Buna kar├ż├Żl├Żk, ordular├Ż, ├╝lkeyi y├Âneten, sava├ż a├žabilen, hakanbeh idi. Vil├óyetlerle ilgili i├żler, memleketin adalet ve i├ž i├żleri de onlar├Żn elindeydi. B├╝y├╝k hakan da denilen as├Żl hakan├Żn saltanat s├╝resi, k├Żrk y├Żl├Ż a├żamazd├Ż. Bu s├╝re i├žinde hakan, kendili├░inden ├Âlmezse, maiyeti "bunad├Ż", "akl├Ż azald├Ż" gerek├žesiyle onu kendi elleriyle ├Âld├╝r├╝rlerdi. Hakan, d├╝├żmana kar├ż├Ż giden ordudan ka├ž├Żp d├Ânenleri cezaland├Żr├Żr, ordu sava├żta yenilirse, Hakanbeh'in g├Âzleri ├Ân├╝nde, onun kad├Żn ve ├žocuklar├Żyla mallar├Żn├Ż ba├żkalar├Żna da├░├Żt├Żrd├Ż. Hakanbehlere, tarkan, yabgu da denilirdi.





http://img83.imageshack.us/i/5ee5d5929732dc887724e48.jpg/][/URL]
Hazar ├Łmparatorlu├░u Haritas├Ż