Haziran 27, 2019, 04:20:46 ÍS
Haberler:

Oraya at├Żld├Żklar├Żnda, onun kaynarken ├ž├Żkard├Ż├░├Ż u├░ultuyu i├żitirler. (Mulk -7)

Bilim Bu 13 Olay├Ż A├ž├Żklayam├Żyor

Ba■latan ├żeyda, Mart 31, 2009, 09:32:32 ÍS

« ÷nceki - sonraki »

0 ▄ye ve 1 Ziyaretši konuyu incelemekte.

├żeyda

Bilim bug├╝ne kadar pek├žok teori ve kanun buldu. Ama baz├Ż olaylar varki bilim bunlar├Ż a├ž├Żklamada ├žaresiz kal├Żyor. ├Ł├żte onlardan 13 tanesi...
Bilim insanlar├Ż, bug├╝ne kadar bilinen teorilere uymayan, ├žok say├Żda olay g├Âzlemledi. Bu olaylar kabul edilen kurallara ayk├Żr├Ż duruyor; ama yanl├Ż├żl├Żklar├Ż da ispat edilmi├ż de├░il. ├Ł├żte bilimin ├ž├Âzemedi├░i on olay!

1) ETK├ŁS├ŁZ ├ŁLACIN (PLASEBO) ETK├ŁS├Ł NED├ŁR?
Etkisiz ila├ž verilen hastalar├Żn, t├Żpk├Ż normal ila├ž alm├Ż├ż gibi kendilerini iyi hissetmelerinin nedeni nedir, bilinmiyor.

S├╝phesiz duymu├żsunuzdur, ila├ž yerine verilen etkisiz ila├žlar├Żn, t├Żpk├Ż ila├ž alm├Ż├ż gibi etki yapt├Ż├░├Żn├Ż.. Ama nas├Żl etkidi├░i ve nedeni bilinmiyor.. Plasebo etkisinin g├╝c├╝n├╝ siz de evde bir deneyle g├Ârebilirsiniz, tabii bu deneyi ├╝zerinde uygulayabilece├░iniz birisini bulabilirseniz! G├╝nde birka├ž kez, birka├ž g├╝n boyunca birinin can├Żn├Ż yak├Żn. Deney'in son g├╝n├╝ne kadar a├░r├Ży├Ż morfin ile kontrol alt├Żna al├Żn. Bu son g├╝n morfin yerine tuzlu su kullan├Żn. Sonu├žta tuzlu suyun a├░r├Ży├Ż azaltt├Ż├░├Żn├Ż g├Âreceksiniz.

├Ł├żte plasebo etkisi buna deniyor. Bu etki bazen ├žok g├╝├žl├╝ olabiliyor. Yukar├Żdaki deneyi ilk kez ├Łtalya'da Torino ├ťniversitesi'nden Fabrizio Benedetti yapt├Ż. Doktorlar plasebo etkisinin onlarca y├Żld├Żr fark├Żnda.

Benedetti, ayr├Żca Parkinson hastalar├Żnda da plasebo etkisini ara├żt├Żrd├Ż. Tuzlu suyun plasebo etkisinin hastalarda titreme ve kas sertli├░ini azaltt├Ż├░├Żn├Ż g├Âren (Nature Neuroscience, vol 7, p 587) Benedetti ve ekibi, hastalara tuzlu su verirken beyinlerindeki n├Âronlar├Żn faaliyetlerini ├Âl├žt├╝. Deneyde "Alt-talamik ├žekirdek"teki n├Âronlar├Żn, tuzlu su verildik├že daha az tetiklendi├░i anla├ż├Żld├Ż. Bu ├żekilde hastal├Ż├░├Żn semptomlar├Ż d├╝zelirken, n├Âron faaliyetleri de azal├Żyordu.

Benedetti bu deneyden elde edilen sonu├žlar├Ż ├ż├Âyle de├░erlendiriyor: "Burada neler olup biti├░ini ├Â├░renmek zorunday├Żz. Ancak bir ├żey kesin: Beklentiler ve terap├Âtik sonu├žlar aras├Żndaki ili├żki, beyin-beden etkile├żimini anlamak i├žin m├╝kemmel bir model olu├żturuyor. ├×imdi bilim adamlar├Ż plasebo etkisinin nerede ve ne zaman devreye girdi├░ini anlamaya ├žal├Ż├ż├Żyor. Hastal├Żklar farkl├Ż da olsa altta yatan mekanizma ayn├Ż olabilir".

2) BIG BANG RADYASYONU YAYILIMI UZAYDA NASIL E├×├ŁT OLUYOR
‘Ufuk Problemi' ad├Ż ile bilinen olgu, ‘b├╝y├╝k patlama'dan geride kalan radyasyon yay├Żl├Żm├Żn├Żn evrenin her yerinde nas├Żl e├żit olarak da├░├Żld├Ż├░├Żd├Żr. Astrofizik├žiler sorunu ├ž├Âzmek i├žin g├Âbek patlat├Żyor.

Evren anla├ż├Żlmaz bir ├żekilde tekd├╝zedir. G├Âr├╝l├╝r evrenin bir ucundan di├░erine, uzay├Ż b├╝t├╝n├╝ olarak incelerseniz, kozmosu dolduran mikrodalga geri plan radyasyonunun s├Żcakl├Ż├░├Żn├Żn her yerde ayn├Ż oldu├░unu g├Âr├╝rs├╝n├╝z. Bu ilk bak├Ż├żta ├ża├ż├Żrt├Żc├Ż gelmeyebilir; ancak bir u├žtan di├░er uca mesafenin 28 milyar ├Ż├ż├Żk y├Żl├Ż oldu├░u ve evrenin 14 milyar ya├ż├Żnda oldu├░u d├╝├ż├╝n├╝l├╝rse, bu sonucun ne denli anormal oldu├░u ortaya ├ž├Żkar.

Hi├žbir ├żey ├Ż├ż├Żk h├Żz├Żndan daha h├Żzl├Ż de├░ildir. Dolay├Żs├Żyla ├Żs├Ż radyasyonunun, Big Bang s├Żras├Żnda ortaya ├ž├Żkan so├░uk ve s├Żcak noktalar aras├Żndaki farkl├Żl├Ż├░├Ż e├żitlemek i├žin iki ufuk aras├Żnda yol almas├Ż m├╝mk├╝n g├Âr├╝nm├╝yor. Bu "ufuk problemi" kozmologlar├Żn ba├ż├Żn├Ż a├░r├Żtan en ├Ânemli problemlerden biri. Ortaya at├Żlan ve herkes taraf├Żndan kabul edilmeyen g├Âr├╝├żler var.

3) EINSTEIN YANILIYOR MU?
10 y├Żldan daha uzun bir zamand├Żr Japonya'daki fizik├žiler varolmas├Ż m├╝mk├╝n olmayan kozmik ├Ż├ż├Żnlar├Ż g├Âzl├╝yorlar. Kozmik ├Ż├ż├Żnlar, evrende ├Ż├ż├Żk h├Żz├Żna yak├Żn bir h├Żzda yol alan par├žac├Żklard├Żr D├╝nya'da tespit edilen baz├Ż kozmik ├Ż├ż├Żnlar, s├╝pernova gibi ├żiddetli olaylar s├Żras├Żnda ├╝retilir ve bunlar do├░ada g├Âr├╝len en enerjik par├žac├Żklar.

Kozmik ├Ż├ż├Żn par├žac├Żklar├Ż uzayda yol al├Żrken, evreni dolduran d├╝├ż├╝k enerjili fotonlarla ├žarp├Ż├żarak enerjilerini yitirirler. Einstein'├Żn ├Âzel g├Ârelilik kur***** g├Âre bizim galaksimizin d├Ż├ż├Żndaki bir kaynaktan ├ž├Żk├Żp D├╝nya'ya gelen kozmik ├Ż├ż├Żnlar, o kadar fazla say├Żda enerji azalt├Żc├Ż ├žarp├Ż├żmaya maruz kal├Żr ki, bunlar├Żn maksimum olas├Ż enerjisi 5 x 10 19 elektronvolta ├ž├Żkar. Buna Greisen-Zatsepin-Kuzmin s├Żn├Żr├Ż ad├Ż verilir.

Ne var ki son 10 y├Żlda, Tokyo ├ťniversitesi'nden Akeno Giant Air Shower Array ad├Ż verilen 111 par├žac├Żk dedekt├Âr├╝, GZK s├Żn├Żr├Żn├Żn ├╝zerinde birka├ž kozmik ├Ż├ż├Żn tespit etti. Kuramsal olarak bunlar├Żn, enerji yitirmemi├ż olmalar├Ż i├žin, bizim galaksimizin i├žinden gelmesi gerekir. Ancak astronomlar galaksimizin i├žinde bu kozmik ├Ż├ż├Żnlar├Żn gelmi├ż olabilece├░i bir kaynak bulamad├Żlar. Peki bunlar nereden geliyordu?

Bir olas├Żl├Ż├░a g├Âre Akeno sonu├žlar├Ż yanl├Ż├ż olabilir. Bir di├░er olas├Żl├Żk ise Einstein'in yan├Żl├Żyor olmas├Żd├Żr. Einstein'├Żn ├Âzel g├Ârelilik kur***** g├Âre uzay├Żn her y├Ânde ayn├Ż olmas├Ż gerekir. Ancak par├žac├Żklar├Żn baz├Ż y├Ânlere do├░ru daha kolay yol almas├Ż durumunda ne olacak? O zaman kozmik ├Ż├ż├Żnlar enerjilerinin daha fazlas├Żn├Ż koruyabilir ve GZK limitlerinin d├Ż├ż├Żna ├ž├Żkabilir.

Arjantin, Mendoza'daki Pierre Auger deneyindeki fizik├žiler de bu sorun ├╝zerinde ├žal├Ż├ż├Żyor. 3000 kilometre kare ├╝zerine yay├Żlan 1600 dedekt├Ârden yararlanan bilim adamlar├Ż, gelmekte olan kozmik ├Ż├ż├Żnlar├Żn enerjilerini tespit ederek Akeno sonu├žlar├Żn├Żn daha iyi anla├ż├Żlmas├Żn├Ż sa├░layabilecekler.
__________________

4) HOMEOPAT├ŁK ER├ŁY├ŁKLER ETK├ŁL├Ł M├Ł?
Homeopatik y├Ântem, kimyasal ila├žlar├Żn suland├Żr├Żlmas├Ż esas├Żna dayan├Żr; tek bir ila├ž molek├╝l├╝ i├žermeyecek noktaya gelinceye kadar suland├Żr├Żlma devam etse dahi, suyun iyile├żtirme ├Âzelli├░ini korudu├░u iddia edilir. Bu nas├Żl oluyor?

Belfast'taki Queen's University'den farmakolog Madeleine Ennis ise homeopatiyi ├żiddetle ele├żtirenler aras├Żnda. Homeopatinin hi├žbir i├że yaramad├Ż├░├Żn├Ż d├╝├ż├╝ncesinde.

Ennis, son makalesinde, iltihabi yang├Ż durumunda ortaya ├ž├Żkan insan akyuvarlar├Ż ├╝zerinde a├ż├Żr├Ż suland├Żr├Żlm├Ż├ż histaminin etkilerini ara├żt├Żrd├Ż. Bu bozofiller, h├╝cre sald├Żr├Ż alt├Żndayken histamin ad├Ż verilen maddeyi salg├Żlar. Bunlar bir kez salg├Żland├Ż├░├Ż zaman, histamin bozofillerin daha fazla salg├Żlamas├Żn├Ż engeller. Farkl├Ż laboratuvarlarda tekrarlanan bu ├žal├Ż├żma homeopatik eriyiklerin histamin gibi etki yaratt├Ż├░├Żn├Ż ortaya ├ž├Żkartm├Ż├ż. Bu sonucun ├╝zerine Ennis bu etkinin yok say├Żlamayacak kadar ger├žek oldu├░unu kabul etmek zorunda kalm├Ż├ż.

Bu nas├Żl oluyor? Homeopatlar k├Âm├╝r, ├Âr├╝mcek zehiri gibi maddeleri etanol i├žinde eriterek, bu "ana eriyik"i su ile tekrar tekrar suland├Żr├Żr. Suland├Żrma d├╝zeyinden ba├░├Żms├Żz olarak homeopatlar, orijinal ilac├Żn su molek├╝lleri ├╝zerinde iz b├Żrakt├Ż├░├Żn├Ż iddia eder.

Ennis'in ni├žin konuya ku├żkuyla yakla├żt├Ż├░├Żn├Ż anlayabiliyoruz. Kald├Ż ki homeopatik tedavinin, geni├ż kapsaml├Ż, plasebo-kontroll├╝ klinik bir deneyde bug├╝ne dek yararl├Ż oldu├░u kan├Żtlanmad├Ż. Ancak Belfast ├žal├Ż├żmas├Ż (Inflammation Research, vol 53, p 181) baz├Ż ├żeylerin "etkin oldu├░unu" g├Âsteriyor. Enis diyor ki: "Bulgular├Żm├Żz├Ż a├ž├Żklamakta zorlan├Żyoruz. Dolay├Żs├Żyla ba├żkalar├Żn├Ż ileri deneyler yapmas├Ż i├žin te├żvik ediyoruz. E├░er bu ileri deneylerde sonu├žlar olumlu ├ž├Żkarsa kimya ve fizi├░i yeniden yazmam├Żz gerekebilir."

5) KARA MADDE VAR DEN├ŁYOR, AMA NED├ŁR A├çIKLANAMIYOR!
Fizik├žiler, evrende baz├Ż olaylar├Ż a├ž├Żklayabilmek i├žin kara maddenin varoldu├░unu s├Âyl├╝yor.

Yer├žekimi konusundaki bilgilerimizi galaksilerin nas├Żl d├Ând├╝├░├╝ konusuna uyarlad├Ż├░├Żn├Żz zaman, ortaya yeni bir problem ├ž├Żkar, ├ž├╝nk├╝ galaksilerin h├Żzla birbirlerinden ayr├Żlmas├Ż gerekir. Galaktik madde merkezi bir nokta etraf├Żnda y├Âr├╝ngeye oturur, ├ž├╝nk├╝ bunlar├Żn kar├ż├Żl├Żkl├Ż k├╝tle├žekimsel cazibesi, merkezcil kuvvetler yarat├Żr. Ancak galaksilerde, g├Âzlenen d├Ânmeyi yaratacak miktarda k├╝tle yoktur.

Amerikal├Ż astronom Vera Rubin, 1970'li y├Żllar├Żn sonlar├Żna do├░ru bu anormalli├░i tespit etti. Fizik├žilerden gelebilecek en anlaml├Ż tepki, g├Ârebildi├░imizden daha fazla k├╝tlenin varolabilece├░i do├░rultusundaki ├Ânermeydi. Burada sorun bu "kara madde"nin ne olabilece├░i konusunda kimsenin bir fikri olmamas├Żyd├Ż.

├×u anda h├íl├í bu soruya kimse yan├Żt veremiyor. ├ľneri bol ama bu konuda bir ortak bir g├Âr├╝├ż yok. Bu da bilim ad├Żna utan├Żlacak bir konu. Astronomik g├Âzlemlere g├Âre kara madde evrendeki k├╝tlenin y├╝zde 90'├Żn├Ż olu├żturmakla birlikte, insano├░lu bu y├╝zde 90'├Żn ne oldu├░unu bilmemekte.

B├╝y├╝k bir olas├Żl├Żkla en ├Ânemli neden belki de b├Âyle bir ├żeyin varolmamas├Żd├Żr. Rubin de ger├že├░in bu oldu├░una inan├Żyor: "E├░er se├žme ├żans├Żm olsayd├Ż, geni├ż mesafelerdeki k├╝tle├žekimsel etkile├żiminin do├░ru olarak tan├Żmlanmas├Ż i├žin Newton'├Żn yasalar├Żn├Żn de├░i├żtirilmesini talep ederdim."

6) MARS'TA METAN GAZININ KAYNAÐI NE?
Viking uzay ara├žlar├Żndan biri Mars'ta metan gaz├Ż var, di├░eri yok diye rapor etti? Var m├Ż yok mu?

1976 y├Żl├Żnda Gilbert Levin g├Ârt g├Âzle uzay arac├Ż Viking'den gelecek verileri bekliyordu. Mars'tan milyonlarca kilometre uzakta, Viking uzay ara├žlar├Ż Lander, yerden ald├Żklar├Ż toprak ├Ârne├░ini karbon-14 etiketli madde ile kar├Ż├żt├Żrd├Ż. Lander'├Żn ├╝zerindeki enstr├╝manlar, topraktan yay├Żlan emisyonun i├žinde metan gaz├Ż oldu├░unu saptarsa, Mars'ta ya├żam oldu├░u anla├ż├Żlacakt├Ż.

Viking sonucun pozitif oldu├░unu belirtti. Demek ki baz├Ż organizmalar karbon-14'├╝ sindirip yakt├Ż├░├Ż i├žin metan gaz├Ż ├ž├Żk├Żyordu.

Ancak bu sonu├žlar beklenilen etkiyi yaratmad├Ż. ├ç├╝nk├╝, organik molek├╝lleri bulmak i├žin tasarlanan ba├żka bir enstr├╝man hi├žbir ├żey bulamam├Ż├żt├Ż. Bilim adamlar├Ż da Viking'in yanl├Ż├ż veri g├Ânderdi├░i konusunda g├Âr├╝├ż birli├░ine vard├Ż. Peki Viking ni├žin pozitif sonu├ž g├Ândermi├ż olabilirdi?

Tart├Ż├żmalar ├żiddetlendi. Bu arada NASA'n├Żn Mars'a son g├Ânderdi├░i Rover'lar├Żn yollad├Ż├░├Ż bilgilere g├Âre Mars ge├žmi├żinde sulak bir gezegendi ve bu nedenle ya├żam olas├Żl├Ż├░├Ż vard├Ż. Levin, Mars'tan gelen t├╝m verilerin ya├żam oldu├░una ili├żkin g├Âr├╝├ż├╝n├╝ destekledi├░ini ileri s├╝r├╝yordu.

Ve Levin bu iddias├Żndan hi├žbir zaman vazge├žmedi ve bu konuda da yaln├Żz de├░il. Los Angeles'teki G├╝ney Kaliforniya ├ťniversitesi'nden h├╝cre biyolo├░u Joe Miller, verileri yeniden g├Âzden ge├žirerek, emisyonun 24 saatlik biyolojik d├Âng├╝s├╝ne ili├żkin kan├Żtlar i├žerdi├░ini ileri s├╝rd├╝. Bu da, ya├żam├Żn oldu├░una ili├żkin ├žok ├Ânemli bir kan├Żtt├Ż.

Acaba ├Âyle mi? Mars'a g├Ânderilecek ara├žlar├Żn, Mars'ta ya├żam olup olmad├Ż├░├Żn├Ż baz├Ż molek├╝llerin ├żekline bak├Żp karar verecek.

7) HESAPTA OLMAYAN BU PARÇACIKLAR DA NE?
Atomun yap├Żs├Ż modelinde asla yer almayacak baz├Ż par├žac├Żklar g├Âzlendi. E├░er bu do├░ruysa, evrenin geni├żlemeyi bir kenara b├Żrak├Żn, kendi ├╝zerine ├ž├Âkmesi gerekirdi!.. Ama bu par├žac├Żklar├Żn varl├Ż├░├Żna inananlar da var. Bu nas├Żl oluyor?

Bundan 4 y├Żl ├Ânce Fransa'da bir par├žac├Żk h├Żzland├Żr├Żc├Żs├Ż varolmamas├Ż gereken 6 par├žac├Żk tespit etti. Bunlara tetra-n├Âtron ad├Ż verildi. D├Ârt n├Âtronun birbirine ba├░lanmas├Żyla olu├żan bu yap├Żlar fizik yasalar├Żna meydan okuyordu.

Caen'deki Ganil h├Żzland├Żr├Żc├Żs├Żnda ├žal├Ż├żan Francisco Miguel Marques ve arkada├żlar├Ż bu yap├Żlar├Ż yeniden ele ge├žirmenin yollar├Żn├Ż ar├Żyor. E├░er ba├żar├Żl├Ż olurlarsa bu k├╝meler, atomik ├žekirdekleri bir arada tutan kuvvetleri yeniden g├Âzden ge├žirmemize neden olacak.

Ekip, berilyum ├žekirde├░ini k├╝├ž├╝k bir karbon hedefe ate├żleyerek, ├ževresindeki dedekt├Ârde biriken par├žac├Żklar├Ż inceledi. Dedekt├Ârlere ├žarpan 4 ayr├Ż n├Âtronun izini g├Âreceklerini umut ediyorlard├Ż. Oysa Ganil ekibi yaln├Żzca tek bir dedekt├Âr├╝n ├╝zerinde tek bir ├Ż├ż├Żk ├žakmas├Ż tespit etti. Bu ├Ż├ż├Żk ├žakmas├Żn├Żn enerjisi, dedekt├Âre 4 n├Âtronun ayn├Ż anda ├žarpm├Ż├ż olabilece├░ini g├Âsteriyordu. Ku├żkusuz, bu rastlant├Żsal bir ke├żif olabilirdi. 4 n├Âtron ayn├Ż yere ayn├Ż anda rastlant├Żsal olarak varm├Ż├ż olabilirdi. Ne var ki bunun bir rastlant├Ż olma olas├Żl├Ż├░├Ż ├žok d├╝├ż├╝kt├╝.

Ancak tetran├Âtronlar├Żn varolma olas├Żl├Ż├░├Ż da bu rastlant├Ż kadar d├╝├ż├╝kt├╝. ├ç├╝nk├╝ par├žac├Żk fizi├░inin standart modelinde tetran├Âtronlar yer almaz. Pauli ilkesine g├Âre ayn├Ż sistem i├žindeki iki proton veya n├Âtronun bile kuantum ├Âzellikleri ayn├Ż de├░ildir. Asl├Żnda bunlar├Ż bir arada tutan ├żiddetli n├╝kleer kuvvet o ├żekilde ayarlanm├Ż├żt├Żr ki, b├Żrak├Żn 4 n├Âtronu bir arada tutmay├Ż, iki yaln├Żz n├Âtronu bile birlikte tutamaz. Marques ve ekibi bu ke├żif kar├ż├Żs├Żnda o kadar b├╝y├╝k bir ├ża├żk├Żnl├Ż├░a u├░ram├Ż├ż ki, bulgular├Żn yanl├Ż├ż oldu├░unu d├╝├ż├╝n├╝p bir kenara atm├Ż├żlar.

Bu arada tetran├Âtronlar├Żn varl├Żklar├Żna ili├żkin ba├żka ku├żkular daha s├Âz konusu. Fizik yasalar├Żn├Ż bir kenara itip 4 n├Âtronun birbirine ba├░lanmas├Żna izin verdi├░iniz takdirde kaos meydana gelebilir (Journal of Physics G, vol 29, L9) Bu ├żu anlama geliyor: Evren geni├żlemeye f├Żrsat bulamadan ├ž├Âkerdi!..

Bu mant├Żk silsilesinin i├žinde yine de baz├Ż bo├żluklar var. H├ílihaz├Żrda ge├žerli olan kuramlar tetran├Âtronlar├Żn varolabilece├░ini kabul ediyor, ancak ├žok k├Żsa ├Âm├╝rl├╝ bir par├žac├Żk olarak. Maddenin ├žoklu n├Âtronlardan olu├żabilece├░i fikrini destekleyen bir ba├żka kan├Żt da n├Âtron y├Żld├Żzlar├Ż. ├çok fazla miktarda yap├Ż├ż├Żk n├Âtron i├žeren bu unsurlar, n├Âtronlar├Żn k├╝mele├żmeleri durumunda a├ž├Żklanamayan baz├Ż kuvvetlerin ortaya ├ž├Żkabilece├░i olas├Żl├Ż├░├Żn├Ż g├╝ndeme getiriyor.
8) PIONEER 10 VE 11'├Ł UZAY BO├×LU├ÉUNA ├çEKEN NE?
├×imdi g├╝ne├ż sisteminin d├Ż├ż├Żna ├ž├Żkarak y├Żld├Żzlararas├Ż bo├żlukta yol alan Pioneer 10 ve 11 uydular├Żn├Ż uzay derinliklerine ├žeken veya iten bir enerji var, bu nedir?

Bu iki uzay arac├Ż ile ilgili bir ├Âyk├╝. Pioneer-10 1972 y├Żl├Żnda f├Żrlat├Żld├Ż, Pioneer 11 bir y├Żl sonra yola ├ž├Żkt├Ż. ├×u g├╝nlerde iki uzay arac├Ż, uzay├Żn derinliklerinde s├╝r├╝kleniyor. Ancak bunlar├Żn y├Âr├╝ngesi g├Âz ard├Ż edilemeyecek kadar ├Ânemli.

├ç├╝nk├╝ bunlar├Ż bir ├żey itiyor veya ├žekiyor olabilir. Bu ├żey uzay ara├žlar├Żn├Żn h├Żzlanmas├Żna yol a├ž├Żyor. Ger├ži sonu├žta ortaya ├ž├Żkan h├Żzlanma saniyede bir nanometreden k├╝├ž├╝k! Bu da D├╝nya'n├Żn y├╝zeyindeki yer├žekiminin on milyarda birine e├żit. Ancak yine de Pioneer 10'u 400.000 kilometre ├Âteye s├╝r├╝kleyecek kadar g├╝├žl├╝. NASA'n├Żn, Pioneer 11 ile ba├░lant├Żs├Ż 1975 y├Żl├Żnda kesildi. Ancak o noktaya kadar Pioneer 10 ile benzer bir sapmaya maruz kalm├Ż├żt├Ż. Bu sapman├Żn nedeni ne olabilir?

Bunun kimse bilmiyor. Yaz├Żl├Żm hatalar├Ż, g├╝ne├ż r├╝zg├írlar├Ż veya yak├Żt s├Żz├Żnt├Żs├Ż gibi baz├Ż olas├Ż a├ž├Żklamalar├Żn yanl├Ż├żl├Ż├░├Ż ├żu ana kadar kan├Żtland├Ż. E├░er bunun nedeni k├╝tle├žekimsel bir etkiyse, bu bizim bildi├░imiz k├╝tle├žekimi olamaz. Asl├Żnda, baz├Ż fizik├žiler bu konuda o kadar ├žaresizler ki, bu gizemi a├ž├Żklamak i├žin a├ž├Żklamas├Ż olmayan ba├żka fenomenlere ba├żvurmaktan ├žekinmiyorlar.

├Łngiltere'deki Portsmouth ├ťniversitesi'nden Bruce Bassett, Pioneer bilmecesinin, hassas yap├Ż sabiti olan alfa'daki de├░i├żikliklerden kaynaklanm├Ż├ż olabilece├░ini ileri s├╝r├╝yor. Di├░erleri nedenin kara delikle ilgili olabilece├░ini d├╝├ż├╝n├╝yor.

Baz├Żlar├Ż da uzay arac├Żndan gelen erken y├Âr├╝nge bilgilerinin yeniden incelenmesi gerekti├░ine inan├Żyor. Bu veriler, yeni bilgilerin ├Ż├ż├Ż├░├Ż alt├Żnda incelendi├░inde taze fikirlere zemin haz├Żrlayabilir. Ancak sorunun temeline inebilmek i├žin g├╝ne├ż sisteminin derinliklerindeki yer├žekimsel etkiyi test edecek yeni uzay ara├žlar├Żna ihtiya├ž var. B├Âyle bir arac├Żn 300 ile 500 milyon dolara mal olacak olmas├Ż NASA'y├Ż d├╝├ż├╝nd├╝r├╝yor. Yine de Pioneer anomalisinin fark edilemeyen bir ├Żs├Ż kayna├░├Ż gibi ├žok basit bir nedene ba├░l├Ż olabilece├░i olas├Żl├Ż├░├Ż da var.

9) EVREN├ŁN GEN├Ł├×LEME HIZINI ARTIRAN NE?
Ke├żif do├░ru, geni├żleme artan h├Żzla s├╝r├╝yor, fakat bu h├Żz├Ż art├Żran kuvvetin ne oldu├░u bir s├Żr.

Bu, fizi├░in en utan├ž verici, en ├╝nl├╝ problemlerinden biridir. 1998 y├Żl├Żnda astronomlar evrenin giderek artan bir h├Żzda geni├żledi├░ini ke├żfettiler. Ancak bu sonu├ž h├íl├í nedenini ar├Żyor. O zamana kadar evrenin geni├żlemesinin Big Bang'den sonra yava├żlad├Ż├░├Ż d├╝├ż├╝n├╝l├╝yordu.. Ann Arbor'daki Michigan ├ťniversitesi'nden kozmolog Katherine Freese, "S├╝pernova, galaksi k├╝meleri gibi g├Âzlemlerimizden elde etti├░imiz bilgilerin bizlere uzay├Żn geni├żlemesi ile ilgili bilgi verece├░ini umuyoruz" diyor.

Bir ├Âneriye g├Âre bo├ż uzay├Żn baz├Ż ├Âzellikleri bu konuyla ilgili. Kozmologlar buna kara enerji diyor. Ancak bu da her ├żeyi a├ž├Żklamakta yetersiz. Ayr├Żca evren geni├ż anlamda ele al├Żnd├Ż├░├Ż zaman Einstein'├Żn genel g├Ârelilik kuram├Żn├Żn biraz manip├╝le edilmesi gerekiyor.

10) UZAYDAK├Ł KUIPER U├çURUMU NASIL A├çIKLANACAK?
Pl├╝to gezegeninin ├Âtesinde buz tutmu├ż kayalar├Żn oldu├░u bir ku├żak vard├Żr. Bu Kuiper ku├ża├░├Żn├Ż ge├žtikten hemen sonra, birden hi├žbir ├żeyin olmad├Ż├░├Ż bo├żluk ba├żl├Żyor. Bu nas├Żl oluyor?

G├╝ne├ż sisteminin iyice u├ž noktalar├Żna do├░ru yol al├Żr ve Pluto'nun ├Âtesine ge├žerseniz ├žok tuhaf bir ├żeyle kar├ż├Żla├ż├Żrs├Żn├Żz. Birden, buz tutmu├ż kayalarla kapl├Ż uzay b├Âlgesi olan Kuiper ku├ża├░├Żn├Ż ge├žtikten hemen sonra art├Żk hi├žbir ├żey yoktur.

Astronomlar bu b├Âlgeye Kuiper u├žurumu ad├Żn├Ż veriyor, ├ž├╝nk├╝ kaya yo├░unlu├░u birden bire bu b├Âlgede azal├Żyor. Bu nas├Żl oluyor? Bunun tek yan├Żt├Ż 10. gezegen olabilir. Bu arada Quaoar veya Sedna'dan bahsetmiyoruz. D├╝nya veya Mars kadar b├╝y├╝k olabilen bu masif nesne, b├Âlgeyi ├žer-├ž├Âpten temizliyor olabilir.

Colorado, Boulder'deki Southwest Ara├żt├Żrma Enstit├╝s├╝'nden Alan Stern, "GezegenX"in varl├Ż├░├Ż ile ilgili kan├Żtlar├Żn giderek inand├Żr├Żc├Ż bir boyuta ula├żt├Ż├░├Żn├Ż belirtiyor. Hesaplamalar b├Âyle bir gezegenin, Kuiper u├žurumunun varolma nedeni olabilece├░ini d├╝├ż├╝nse de, kimse bu gizemli 10.gezegeni g├Ârm├╝├ż de├░il.

Ancak bunu da a├ž├Żklayabiliriz. Kuiper ku├ża├░├Ż D├╝nya'dan ├žok uzak oldu├░u i├žin i├że yarar bir g├Âr├╝nt├╝ almak zordur. B├Âlge hakk├Żnda bir ├żey s├Âylemeden ├Ânce oraya gidip bu ku├ża├░a bir g├Âz atmak gerekir. Ancak bu da bir on y├Żldan ├Ânce olmaz. NASA'n├Żn Kuiper ku├ża├░├Ż ve Pluto'ya do├░ru yol alacak olan New Horizon uzay arac├Ż, 2006 y├Żl├Żn├Żn ocak ay├Żnda f├Żrlat├Żlacak. 2015 y├Żl├Żndan ├Ânce Pluto'ya ula├żamayacak olan uzay arac├Ż, ancak o zaman bu bilinmeyen b├Âlgeyle ilgili bilgi g├Ânderebilecek. Bu arada Kuiper u├žurumunun ne oldu├░unu ├Â├░renmek isteyenlerin yapaca├░├Ż tek ├żey, uzay├Ż izlemek.

11) 28 YILDIR A├çIKLANAMAYAN S├ŁNYAL NEREDEN GELD├Ł?
1977 tarihinde Ohio State University'den astronom Jerry Ehman, "Big Ear" ad├Ż verilen radyo teleskobunun kaydetti├░i sinyali g├Âr├╝nce ├ża├żk├Żnl├Żktan k├╝├ž├╝k dilini yutuyordu. Uzaydan al├Żnan bu sinyal 37 saniye s├╝rd├╝. Aradan 28 y├Żl ge├žti ama kimse bu sinyali neyin g├Ânderdi├░ini ├ž├Âzemedi.

Yay (Sagittarius) tak├Żmy├Żld├Żz├Ż y├Ân├╝nden gelen radyasyon pulsu, 1420 megahertz radyo frekans├Ż aral├Ż├░├Ż i├žindeydi. Bu frekans, uluslararas├Ż antla├żmalar gere├░ince yay├Żn yap├Żlmas├Ż yasaklanan bir radyo frekans├Ż i├žinde yer al├Żyor. Gezegenlerden gelen termal emisyonlar gibi do├░al kaynakl├Ż radyasyonlar, genellikle daha geni├ż frekanslar├Ż kapsar. Peki bu sinyali ne g├Ândermi├ż olabilir?

Bu y├Ândeki en yak├Żn y├Żld├Żz 220 ├Ż├ż├Żk y├Żl├Ż uzaktad├Żr. E├░er sinyal buradan gelmi├ż olsayd├Ż, ├žok daha g├╝├žl├╝ bir astronomik olay meydana gelmi├ż olurdu -veya ├žok geli├żmi├ż bir verici kullanan uzaydaki ileri bir uygarl├Żktan geliyor da olabilir.

Bu tarihten sonra g├Âky├╝z├╝n├╝n o dilimi y├╝zlerce kez tarand├Ż. Ve bir kez daha o sinyale rastlanmad├Ż. Ancak Big Ear teleskobunun, herhangi bir zamanda, g├Âky├╝z├╝n├╝n milyonda birini tarad├Ż├░├Żn├Ż d├╝├ż├╝n├╝rsek, ayn├Ż dilim i├žinde yay├Żn yapan uzayl├Ż bir vericinin yeniden tespit edilmesinin de ├žok zor oldu├░u anla├ż├Żl├Żr.

Ba├żkalar├Ż bunun ├žok basit ve s├Żradan bir a├ž├Żklamas├Ż oldu├░unu d├╝├ż├╝n├╝yor. SET├Ł projesinde g├Ârev alan bilim adamlar├Żndan Dan Wertheimer, bu sinyalin kirlili├░in bir sonucu oldu├░unu d├╝├ż├╝n├╝yor. Ba├żka bir deyi├żle bu, D├╝nya'daki bir vericiden kaynaklanan radyo frekans├Ż enterferans├Ż (parazit) olabilir. Wertheimer, "Buna benzer pek ├žok sinyale rastl├Żyoruz. Bu t├╝r sinyallerin genellikle interferans oldu├░unu anl├Żyoruz" diyor.

12) ASLA DE├É├Ł├×MEMES├Ł GEREKEN ALFA YOKSA DE├É├Ł├×T├Ł M├Ł?
Alfa sabiti, de├░i├żmi├ż olabilir mi? E├░er ├Âyleyse bu fizi├░e ihanet anl***** gelir. Alfa, ├Ż├ż├Ż├░├Żn maddeyle nas├Żl etkile├żim i├žine girdi├░ini belirleyen ├žok ├Ânemli bir sabittir ve de├░i├żmemesi gerekir.

1997 y├Żl├Żnda, Sydney'deki New South ├ťniversitesi'nden astronom John Webb uzaktaki bir kuasardan D├╝nya'ya gelen bir ├Ż├ż├Ż├░├Ż analiz etti. Kuasarlar, ├žok uzakta olup kuvvetli radyo dalgalar├Ż g├Ânderen g├Âkcisimleridir. 12 milyar y├Żll├Żk yolculu├░u s├Żras├Żnda bu ├Ż├ż├Żk, demir, nikel ve krom gibi metal bulutlar├Ż aras├Żndan ge├žmi├ż olmal├Żyd├Ż. Ve bilim adamlar├Ż bu atomlar├Żn, kuasar ├Ż├ż├Ż├░├Żn fotonlar├Żn├Żn bir k├Żsm├Żn├Ż emdi├░ini ke├żfetti.

E├░er bu g├Âzlemler do├░ruysa, alfa ad├Ż verilen hassas yap├Ż sabitinin, ├Ż├ż├Żk, bulutlar aras├Żndan ge├žerken farkl├Ż de├░erlere sahip oldu├░u varsay├Żm├Ż ortaya ├ž├Żkar.

Ancak bu fizi├░e ihanet anl***** gelir. Alfa, ├Ż├ż├Ż├░├Żn maddeyle nas├Żl etkile├żim i├žine girdi├░ini belirleyen ├žok ├Ânemli bir sabittir. Dolay├Żs├Żyla de├░i├żmemesi gerekir. Bunun de├░eri, elektronun y├╝k├╝ne, ├Ż├ż├Ż├░├Żn h├Żz├Ż ve Planck'├Żn sabitine ba├░l├Żd├Żr. Bunlardan biri de├░i├żmi├ż olabilir mi?

Fizik├žilerin hi├žbiri bu ├Âl├ž├╝mlerin do├░rulu├░una g├╝venmek istemedi. Webb ve ekibi sonu├žlar├Żnda bir yanl├Ż├żl├Żk olup olmad├Ż├░├Żn├Ż inceliyor. Ancak ├żu ana kadar bir hataya rastlamad├Żlar.

Webb'in bulgular├Ż alfa ile ilgili bilgilerimize meydan okuyan tek fenomen de├░il. Bug├╝n Gabon, Oklo'da bulunan ve 2 milyar y├Żl ├Ânce aktif olan, bilinen tek do├░al n├╝kleer reakt├Âr, ├Ż├ż├Ż├░├Żn madde ile etkile├żimi ile ilgili bir ├żeyin de├░i├żti├░ini g├Âsteriyor. Los Alamos National Laboratory'den Steve Lamoreaux ve ekibi, Oklo'nun ba├żlang├Żc├Żndan bu yana alfan├Żn y├╝zde 4'ten fazla azald├Ż├░├Żn├Ż ileri s├╝r├╝yor.

Ancak Paris'teki Institute of Astrophysics'ten astronom Patrick Petitjean , ├×ili'deki Very Large Teleskope (VLT) taraf├Żndan saptanan kuasar ├Ż├ż├Ż├░├Ż analiz edince, alfan├Żn de├░i├żti├░ine ili├żkin herhangi bir bilgiye ula├żmad├Żklar├Żn├Ż bildirdi. Bu arada VLT'├Żn ├Âl├ž├╝mlerini inceleyen Webb, Paris ekibinin daha geli├żmi├ż bir analize ihtiya├žlar├Ż oldu├░u sonucuna vard├Ż. Bu ├Âl├ž├╝mler ├╝zerinde ├žal├Ż├żan Webb ve ekibi bu y├Żl├Żn sonlar├Żna do├░ru anomaliyi ├ž├Âzd├╝klerini a├ž├Żklayabilir.

13) SO├ÉUK F├ťZYON YOKSA GER├çEK M├Ł?
Oda s├Żcakl├Ż├░├Żnda ├žok kolay yoldan bedava enerji elde edildi├░inde, b├╝t├╝n ├╝lkelerin enerji sorunu ├ž├Âz├╝lecektir. 16 y├Żl ├Ânce b├Âyle bir deney ger├žekle├żtirilmi├ż ve d├╝nya aya├░a kalkm├Ż├żt├Ż. Ancak, bu deney bir daha tekrarlanmam├Ż├żt├Ż. ├×imdi bu d├╝├ż├╝nce yeniden canland├Ż!

16 y├Żldan sonra so├░uk f├╝zyon yeniden g├╝ndemde. Asl├Żnda, so├░uk f├╝zyon hi├žbir zaman g├╝ndemden d├╝├żmemi├żti. ABD Deniz kuvvetleri laboratuvarlar├Żnda, n├╝kleer reaksiyonlar├Żn, oda s├Żcakl├Ż├░├Żnda, t├╝ketti├░inden fazla enerji ├╝retip ├╝retmeyece├░i konusunda 200'den fazla deney y├╝r├╝t├╝ld├╝. B├Âyle bir sonu├ž, sadece y├Żld├Żzlar├Żn i├žinde olu├żur..

E├░er bu, yani kontroll├╝ so├░uk f├╝zyon yery├╝z├╝nde ger├žekle├żirse, enerji sorunumuz biter. Amerikan Enerji Bakanl├Ż├░├Ż yeni so├░uk f├╝zyon deneylerine yeniden a├ž├Żk ├žek verdi..

Enerji Bakanl├Ż├░├Ż'n├Żn 15 y├Żl ├Ânce yay├Żmlanan ilk raporu, Utah ├ťniversitesi'nden Martin Fleischmann ve Stanley Pons 'un orijinal so├░uk f├╝zyon sonu├žlar├Żn├Żn yenilenmesinin m├╝mk├╝n olmad├Ż├░├Żn├Ż a├ž├Żkl├Żyordu.

So├░uk f├╝zyonun temel iddias├Ż ├żuydu: Paladyum elektrotlar├Ż a├░├Żr suya bat├Żr├Żld├Ż├░├Ż zaman ortaya ├žok b├╝y├╝k miktarda enerji ├ž├Żkacakt├Ż. Sonu├žta bir enerji patlamas├Ż ya├żanacakt├Ż. Burada sorun f├╝zyonun oda s├Żcakl├Ż├░├Żnda ger├žekle├żmemesiydi.

George Washington ├ťniversitesi'nden m├╝hendis David Nagel'e g├Âre bu sorun de├░il. S├╝per iletkenlerin a├ž├Żklanmas├Żn├Żn 40 y├Żlda a├ž├Żkland├Ż├░├Żna dikkat ├žeken Nagel, so├░uk f├╝zyonu bu a├żamada reddetmenin yanl├Ż├żl├Ż├░├Żna de├░iniyor. Yani hala umut var!
__________________


__________________