Haziran 26, 2019, 08:10:14 S
Haberler:

De ki: Allah beni ve beraberimdekileri (sizin istediðiniz üzere) yok etse veya (öyle olmayýp da) bizi esirgese, (söyleyin bakalým) inkârcýlarý yakýcý azaptan kurtaracak kimdir? (Mulk -27)

ERGENLÝK VE ERGENLÝK ÇAÐI PSÝKOLOJÝSÝ

Balatan KARANFÝL, Ocak 21, 2009, 06:31:18 S

« nceki - sonraki »

0 ye ve 1 Ziyareti konuyu incelemekte.

Aa git

KARANFÝL

Ergenliðin Tanýmý: Ergenlik çocuklukla yetiþkinlik arasýnda kalan bir ara dönemdir. Ergenlik dönemi duygusal oluþumlarýn, zihinsel deðiþimlerin, fiziksel olgunluðun bir bileþimidir. Bu dönemde olanlar heyecanlandýrýcý ve canlandýrýcý, ayný zamanda da ürkütücü ve karýþtýrýcýdýr. Ergenlik belirli yaþlarla sýnýrlý olmayan bir dönemdir. Bunun yaný sýra ergenlik kelimesinin yerine gençlikte kullanýlmaktadýr. Ergenlik; buluð çaðýna erme sebebi ile biyo-psikolojik bakýmdan çocukluðun sonu ile toplum hayatýnda sorumluluk alma dönemi olan çocukluk ve gençlik arasýnda kalan 12-24 yaþlarý arasýndaki gruptur.

Ergenliðin yaþ sýnýrlarý oldukça geniþ tutulmaya çalýþýlmýþtýr,  bunun sebebi bireysel ayrýlýklardýr. Saðlýk ve bedensel yönden koþullar iyileþtikçe ergenlik yýllarýnýn baþlangýcý olarak kabul edilen erinlik daha küçük yaþlarda ortaya çýkmaktadýr.. Ergenin somut yapýsý ile ilgili olarak en önemli geliþmeler boy ve aðýrlýk artýþý, iskelet ve kas geliþimi, iç salgý sistemindeki geliþme ve çeþitli organlarda görülen büyümelerdi. Ergenlik dönemi insan geliþimindeki en hýzlý büyüme evresinden birini oluþturmaktadýr.

Erkekte ses deðiþir ve kalýnlaþýr. Kýzda göðüsler geliþir ve gövdede belirli bölgelerde yaðlanmalar görülür. Ergenlik deðiþikleri kýzlarda genellikle 1-2 yýl önce baþlar ve biter. Ergen , biyolojik geliþim döneminde, hormon dengesinde bir takým deðiþikler yaþamakta ve buna baðlý olarak da farklý duygu ve davranýþlar oluþmaktadýr. Örneðin; karþý cinsten hoþlanma, çabuk sinirlenme, hýrçýnlýk…

Bu dönemde dengeli ve uyumlu ilkokul çocuðu gider, yerine oldukça tedirgin, güç beðenen ve çabuk tepki gösteren bir genç gelir. Duygularý hýzlý iniþ çýkýþlar gösterir. Çabuk sevinir, çabuk öfkelenir, olur olmaz þeyleri sorun yapar, tepkileri önceden kestirilemez olur. Derslere ilgisi azalmýþ olur, çalýþma düzeni bozulmuþtur, istekleri artmýþtýr. Kendine tanýnan haklarý yersiz bulur. Evdeki kurallarýn aðýrlýðýndan ve sýklýðýndan yakýnýr. Ana-babanýn uyarýlarýna birden tepki gösterir, inatçýdýr. Evde pek durmak istemez daðýnýktýr, savruktur, gürültülü müzikten, yalnýz kalmaktan ve gizlilikten hoþlanýr. Bunun yaný sýra akran gruplarýna yönelim baþlar. Çoðunlukla arkadaþlarýyla birlikte olmak ister. Ergen için bir gruba ait olmak önem taþýr. Grubun norm ve deðerlerine uyum saðlar. Kiþiliðin geliþtiði dönemler ”Ben kimim? Neyim? Ne yapmak istiyorum?” sorularýna yanýt arar.

Ergenin benliði yalnýzca yaþý ilerleyip boyunun uzamasý nedeniyle olgunlaþmaz. Olgunluk,bazý belirli kiþiler arasý deneyimler ve eðitsel sonuçlar ya da baþarýlar sonucunda geliþmektedir. Büyümenin deðiþik evrelerinde baþarmasý gereken belirgin görevler ergenlik dönemi içinde geçerlidir. O görevlerin baþarýlý bir þekilde tamamlanmasý  bireyi daha ileri düzeyde bir büyümeye hazýrlar.

Ergen bir erkeði ve kýzý bekleyen temel geliþim görevleri þunlardýr:

            _  Her iki cinsten yaþýtlarýyla yeni ve daha olgun iliþkilerde baþarýlý olmak.

            _  Erkek ve kadýn toplumsal rolünü baþarmak.

            _  Fiziksel görünüþünü kabul etmek ve bedenini etkili bir þekilde kullanmak.

            _  Ana babadan ve diðer yetiþkinlerden duygusal baðýmsýzlýðýný kazanmak.

            _  Ekonomik baðýmsýzlýk güvencesini kazanmak.

            _  Bir meslek seçmek ve ona hazýrlanmak.

            _  Evlilik ve aile yaþamý için hazýrlanmak.

            _  Yurttaþlýk yeterliliði için gerekli zihinsel becerileri ve kavramlarý geliþtirmek.

            _  Toplumsal olarak sorumlu davranýþý istemek ve yerine getirmek.

            _  Davranýþa rehber olarak bir deðerler takýmý ve bir etik (ahlak) sistemi oluþturmak.

            Bir anlamda bu on geliþim görevi,baþarýlý bir yetiþkin yaþamý için gerekli olan öðrenmelerin ve baþarýlarýn ön þartý olmaktadýr.

             Benlik, bir kiþinin bilinçli bir þekilde kendi varoluþu olarak adlandýrabildiklerinin toplamýdýr. Deneyimlerden çýkartýlan düzenlenmiþ bir biliþsel yapý (farkýndalýðýmýz) olarak deðerlendirilebilir. Bunlar kendimizi bir varlýk olarak nasýl deðerlendirdiðimize iliþkin fikirlerdir.

             Benlik saygýsý, bireyin benliði beðenme ve deðerli bulma derecesidir. Her birimiz “ben böyle bir kiþiyim” tarafýndan yapýlandýrýlmýþ belirli bir benlik imgesine sahibizdir. Benlik duygusu,yalnýzca ideal olarak olmak istediðiyle deðil, ayný zamanda diðer insanlarla olan etkileþimde kendi benliðini nasýl gördüðüyle de ilgilidir. Bu karþýlaþtýrma,ergenlik yýllarýnda daha fazla enerji ve yoðunluk taþýdýðý gibi ben merkezlilik çerçevesinde kendini gösterir.

             Gerçekte benlik ergenlik döneminden önce geliþmeye baþlar. Benliðin geliþiminde ana baba tutumlarý, yaþýtlarýyla iliþkileri etkide bulunur. Ana babalar farkýnda olmadan, ergenin bazen daha genç çocuk gibi bir benliði oynadýðý ve bazen de daha olgun yetiþkin gibi bir benliði kazanma arzularý arasýndaki çatýþmanýn kurbanlarý olmaktadýr. Bir dönem için bu hem ana baba hem de ergen için karýþýklýk yaratmaktadýr. Ergen, genç ve yaþlý benliði arasýnda gidip geldikçe,ana babalar hangi benliðe tepkide bulunacaklarý konusunda kararsýz kalmaktadýr. Bunu yalnýzca zaman halledebilir ve bilge yetiþkinler ergenliðin yalnýzca bir büyüme dönemi olmadýðýný, ayný zamanda dýþa açýlma dönemi olduðunu da bilirler.

Fiziksel geliþim ve bireyin büyüme hýzý, benlik duygusunda güçlü bir etkiye sahiptir.               

Düþük benlik saygýsý, güven eksikliði veya deðersizlik duygularý bir genci, okul baþarýsýzlýðý, devamsýzlýk veya ilaç kullanýmý gibi kendini  yenilgiye uðratýcý davranýþlara götürebilir. Ana babalar ve eðitimciler bütün bu zarar verici davranýþlarla ilgilenirken, sýklýkla altýnda yatan duygusal konularý göz ardý ederler. Ergenlerdeki   depresyon, düþük benlik saygýsý ve çaresizlikle güçlü bir þekilde baðlantýlýdýr. Her nasýlsa depresyondaki ergenin bazen bunu tanýmlamasý zor olabilir, çünkü o, saldýrgan ve dikkat çekici davranýþlar gösterebilir ya da içine kapanabilir. Depresyonun ana öðesi bir süreden beri var olan deðersizlik duygusudur. Kendini olumsuz bir yöne sevk edebilir, görünüþüne çok az ya da hiç önem vermeyebilir ve okulda problemler yaþayabilir. Kýzgýnlýk patlamalarý olabilir. Öðrenci okula gitmeyi reddedebilir, çünkü yetersizlik hisseder. Bütün bunlar düþük benlik deðerinin yoðun bir þekilde yaþanmasýna baðlý olabilir.

            Düþük benlik saygýsý, ana-baba ve okulun çabalarýyla deðiþtirilebilmektedir. Öðrencilerin cesaretlerinin  kýrýlmasý yerine, riskleri göze alabilecekleri ve baþarýsýzlýklarýndan öðrenebilecekleri þeklinde güven duyulmasýna ihtiyaçlarý vardýr. Baþarý ya da baþarýsýzlýk çoðunlukla zeka düzeyinin yüksekliðinden çok benlik saygýsý ile baðlantýlýdýr. Ana-baba ve öðretmenler, dereceler ya da notlara deðil çabaya odaklanabilir ve destekleyici olabilirler. Gerçekliði cesaretlendirebilir ve çocuðun kýzgýnlýðýný görmezden gelebilirler. Cesareti kýrýlmýþ ve yetersizlik yaþayan birinin çevresindeki önemli kiþilerden destek almadan okulda üretici olmasý çok zordur.

Çocuðunuz  ergenliðin stresini yaþarken, onun benlik saygýsýnýn oluþmasýna yardým etmenin yollarýný bilmek gereklidir.

Bunlarý þöyle sýralayabiliriz:

1-    Ýyi,olumlu düþünceler,çalýþmalar vb. için kredi verin. Belki bir ayrýcalýk,bir ödül verilebilir ya da ödül sözcüðü söylenebilir.

2-    Duygularýna saygý gösterin ve onu yargýlamaktan kaçýnýn. Þikayetlerini,endiþelerini   veya ilgilerini dinleyin ve onlarý anlamaya çalýþýn.

3-    Çocuðunuza sorumluluklar verin ve baþaracaðýna iliþkin ona güvenin.

4-    Birlikte zaman harcayýn.

5-    Ona ilginizi gösterin.

6-    Ondan beklentinizde mantýklý olun.

7-    Çocuðunuz,desteðinize gereksinim duyduðunda bunun için hazýr olun.

8-    Profesyonellere danýþýn ve çocuðunuz intihara yönelik ya da kendine zarar verici düþüncelerini açýklarsa yardým isteyin.

      Gençlik yalnýzca olumsuzluklarýn yaþandýðý, toplandýðý bir çað deðildir. Gençlik; tatlý hayallerin, tutkularýn ve idealizmin filizlendiði, sýký arkadaþlýklarýn, ilk sevgilerin yaþandýðý dönemdir. Yeniliðe ve ileriye doðru atýlýmlarýn yapýldýðý, kendini kanýtlama ve kendi kimliðini ortaya koyma çabalarýnýn yaþandýðý dönemdir.

ERÝNLÝK DÖNEMÝNÝN ÖZELLÝKLERÝ

Erinlik diðer geliþim dönemlerinden farklý özellikleri olan bir evredir. Bu özellikler bir daha yaþam boyu görülmezler.

En önemlileri þunlardýr:

1)Erinlik çakýþan bir dönemdir: Erinlik çocukluðun sonlarýna doðru baþlar ve ergenlik yýlarýnda devam eder. Çocuk cinsel olgunluk yaþýna gelmeden birkaç yýl önce bir takým fiziksel ve davranýþsal deðiþikler geçirmekte, ancak ergen sayýlmamaktadýr. Bu nedenle erinlik bir yandan çocukluk diðer yandan ergenlikle çakýþan bir dönemdir.
2)Erinlik kýsa bir dönemdir: 2 yýldan 4 yýla kadar uzayabilir. Erkeklerde 4, kýzlarda 3 yýla kadar sürmektedir.
3)Erinlik hýzlý bir deðiþme dönemidir: Erinlik, gerek fiziksel gerekse psikolojik deðiþikliklerin çok hýzlý olduðu bir dönemdir. Bu hýzlý deðiþme karmaþa , yetersizlik ve güvensizlik duygularýna ve bir çok çocukta istenmeyen davranýþlara yol açar.
4)Erinlik bir olumsuzluk evresidir: Olumsuzluk, bireyin karþýt bir tutum içine girmesini yada daha önce geliþtirdiði bazý iyi niteliklerin olumsuzlaþmasýný açýklar. Bu karþý tutum, özellikle erinliðin baþlarýnda çok belirgin ve yoðundur.
5)Erinlik yaþý deðiþiktir: Erinlik yaþý çok küçük yaþlardan baþlayarak 18-19 yaþlarýna kadar herhangi bir yaþta yer alabilir. Ancak erinlik yaþý ortalama olarak kýzlarda 13, erkeklerde 14 yaþ olarak saptanmýþtýr.




Ergenlik dönemi, biyolojik, psikolojik, zihinsel ve sosyal açýdan bir geliþme ve olgunlaþmanýn yer aldýðý, çocukluktan eriþkinliðe geçiþ dönemidir. Ergenlik kavramý, tanýmý, gruplandýrma ve yaþ dilimleri içindeki yerinin saptanmasý açýsýndan deðiþik toplumlarda ve dönemlerde deðiþik yaklaþýmlarla ele alýnmýþtýr. Sosyo ekonomik koþullar, saðlýk, beslenme, iklim ergenliðin baþlama yaþýný etkiler. Ülkemizde kýzlarda 10/12 erkeklerde ise 12/14 yaþlarýnda baþlar.

            ERÝNLÝK: Erinlik dönemi, cinsel organlarýn olgunlaþtýklarý sýrada oldukça kýsa süren fizyolojik deðiþiklikler evresi olarak görülür. Erinlik döneminde cinsel organlardaki geliþme üreme fonksiyonuyla doðrudan ilgili olan temel cinsel özelliklerle, üreme fonksiyonuyla dolaylý ilgili olan ( tüylenme, göðüs ve kalçalarýn oluþumu…  )  ikincil cinsel özellikler biçiminde özetlenebilir.

            Ergenliðin bir bölümünü oluþturan bu evre, kýzlarda 6 ayý biraz aþarken , erkeklerde 2 yýl, hatta daha da fazla sürebilir. Her ne kadar erinlik ergenliðin bir evresini oluþturmaktaysa da erinlik öncesi, erinlik ve ergenlik aþamalarýný içeren uzun süreli bir dönemdir. Fizyolojik yönden ergenliðin, özellikle üreme organlarýyla ilgili salgý bezlerinin olgunlaþmasý sonucu iþlevlerine baþlamalarýyla  tamamlandýðý kabul edilir.

BEDENSEL GELÝÞÝM:


            Ergenlik dönemi, insan geliþimindeki en hýzlý büyüme evresinden birini oluþturur. Bu dönemdeki bedensel geliþim, duygusal, sosyal ve zihinsel olgunluklarýnýn  temelini oluþturmaktadýr. Bir baþka deyiþle, ergenlik, biyolojik deðiþmeyle baþlar ve bedensel, zihinsel ve ruhsal geliþmeyle son bulur. Ergenlik beden yapýsýyla ilgili olarak akla gelen en önemli geliþmeler, boy ve aðýrlýk artýþýyla iskelet ve kas geliþimi, içsalgý sistemindeki geliþim ve çeþitli organlarda görülen büyümelerdir.

            Ergenin cinsel açýdan olgunlaþmasýyla bedensel deðiþimleri ve kýsa süreler içinde boy atarak büyümesi, hipofiz bezinin büyüme hormonu salgýlamasý sonucu gerçekleþir. Cinsel erinlik ise erkeklik hormonu olan androjen ve kadýnlýk hormonu olan östrojen ile gerçekleþir.

            Boy uzamasý ve aðýrlýk artýþýný gösteren grafik eðrisi incelendiðinde, gerek ergenliðin baþlangýcý, gerekse hemen öncesinde hýzlý bir geliþim görülür. Aðýrlýk ve boy geliþmeleri karþýlaþtýrýldýðýnda aðýrlýk artýþý, boy uzamasýna paralel bir geliþim izler. Erinlik öncesinde kýzlar erkeklerden daha hafiftirler. Erinliðin baþlangýcýnda kýzlarýn erkeklerden daha aðýr olduðu görülür.

            Çocukluk döneminde kaslar vücudun toplam aðýrlýðýnýn %30 unu, olgunlaþma sonucu ise %63 ünü oluþturur. Ergenlik döneminde kemikler hacimce de büyüktürler.

            Çocukluk dönemlerinde kýz ve erkek arasýnda þekil açýsýndan çok farklýlýklar varken, ergenlik döneminde bu fark giderek artar. Erkek ergen þekli genellikle dümdüz uzanan bacaklar, dar kalça, geniþ omuzlarla karakterize olurken, kýzlarda , eðimli bacaklar, geniþ kalçalar ve dar omuzlardýr. 

            KÝÞÝLÝK GELÝÞÝMÝ:

     Eskiden hep çocuk olarak algýlanýrken, þimdi kimi zaman çocuk, kimi zamanda yetiþkin olarak nitelendirilmektedir.       

Bu dönemde hem çocuðun kendisini ve dünyayý algýlayýþý hem de diðer insanlarýn çocuðu algýlayýþý eskisi gibi deðildir. Tüm bu etmenler çocuðu, bir kimlik aramaya doðru iter ve sonuçta çocuk ergenlik döneminden ya kimliðini kazanmýþ olarak ya da kimlik karmaþasý ile çýkar. Kimlik bocalamasýna yol açan etkenler 3 grupta toplanýr.

1.     Düþünce sistemindeki deðiþiklikler

2.     cinsel rollerdeki deðiþiklik

3.     meslek seçimine yönelme

DÜÞÜNCE SÝSTEMÝNDEKÝ DEÐÝÞÝKLÝKLER:
Ergenlik dönemiyle birlikte, ergende fiziksel açýdan olduðu kadar biliþsel açýdan ortaya çýkan deðiþiklikler de dikkati çekmeye baþlar. Biliþsel geliþimde en son ulaþýlan dönem soyut iþlemler dönemidir. Bireylerin bu döneme eriþme yaþlarý ergenlik dönemine girdiði yaþla çakýþýr.

Ergen için önemli olanýn kendi düþünceleri ve kendisinin dünyayý algýlayýþ biçimi olmasa da bu düþünce tarzýnýn bir ürünü olarak ortaya çýkar. Ergen bu dönemde kendisini çok eleþtirir. Kendisini çok eleþtirdiði içinde herkes tarafýndan eleþtirildiðini sanýr. Sanki herkesin dikkati onun üzerindedir, herkes onun dýþ görünümüne çok önem verir. Ergen ben merkezci düþünce biçimi nedeniyle kendi inançlarýnýn en doðru olduðunu sanmaktadýr. Kendisini herkesten daha akýllý olarak görmektedir.

            Ergenin kimliðini kazanmasý, bir yetiþkin olabilmesi için bir yetiþkin modele ihtiyacý vardýr. Ancak anne-baba , öðretmen gibi yakýn çevresindeki yetiþkinler tarafýndan sürekli eleþtiriliyorsa büyüklerin kendisini anlamadýðýný düþünür. Ergen eðer kendisine yakýnlýk gösteren , güvenen ve destek veren özdeþim modelleri ile karþýlaþma þansýna sahip olurlarsa, saðlýklý bir kimlik geliþtirebilirlerdi. Aksi halde kimlik arayýþý ya da kimlik karmaþasý uzun yýllar devam edebilir.

            CÝNSEL ROLLERDEKÝ DEÐÝÞMELER

            Ergenlik dönemine gelindiðinde, fiziksel olarak bedende erkek ve diþi özelliklerinin belirginleþmesi ile birlikte, kadýn ya da erkek cinsel rollerinin benimsenerek, kimliðe dahil edilmesi iþlemi hýzlanýr. Günümüzde gençler arasýnda cinsiyet rollerine yönelik kalýp yargýlarýn yaygýn olduðu görülmektedir. Bu duruma baðlý olarak ergenler, cinsiyetler arasý bir farklýlýk olmadýðýný düþünmelerine karþýn, kendi cinsiyetlerine has olan özelliklerden ayrýlamamýþlardýr.  Kendi cinsiyetini reddetmeden , her iki cinsiyetin özelliklerini potansiyelleri ölçüsünde güvenli bir biçimde taþýyan bireylere androjen bireyler  denir. Androjen tipler kendi cinsel kimliðine iliþkin bir rol karmaþasýna düþmeden , heriki cinse ait iþleri de yapabilir. Örneðin bir kadýn taksi þoförü olurken bir erkek ev þlerinde sorumluluk yüklenebilir. Androjen bireylerin daha güvenli ve kendilerine olan saygýlarýnýn daha yüksek olduðu savunulmaktadýr. Aileler ve öðretmenler tarafýndan androjen davranýþlarýn teþvik edilmesi ergenin cinsiyet karmaþasýna düþmesine engelleyecektir.

            MESLEK SEÇÝMÝNE YÖNELME:
            Gençlerin meslek seçimine doðru yönelmelerine lise yýllarýna yani ergenlik dönemine rastlamaktadýr. Meslek seçiminin yaklaþmasý kimlik duygusunu da tehdit etmeye baþlar.Tüm yaþamý etkileyebilecek önemli bir kara vermenin gerginliði , verilen kararýn uygunluk derecesine yönelik kuþkular ergeni bir bocalama ve kimlik karmaþasý içine sokar ve ergen bu karmaþayý deðiþik ölçülerde yaþar.

            Sonuç olarak, ergene kendisini tanýmasý ilgi ve yeteneklerini keþfetmesi, kendisine uygun mesleðe yönelmesinde yapýlan rehberlik ve bunun yaný sýra ergenin kuþku ve korkularýna duyarlý, anlayýþlý bir yetiþkin tutumu, mesleki karar verirken geçirilen karmaþanýn sürecini azaltacaktýr. Böylece kimlik duygusunun geliþimi önemli bir engelle karþýlaþmadan devam edecektir. Öðrenciye yakýn anlayýþlý bir öðretmen ve aile tutumu ile genç bu süreci doðru karalarla atlatabilecektir.           

Kaynak: www.pdrnet.sitemynet.com/ruh/ergenlik.doc



Yukar git